18.04.2016

Czy pracodawca jest zobowiązany do dbania o rozwój pracownika

Pracodawca jest zobowiązany do ułatwiania pracownikowi podnoszenia kwalifikacji zawodowych na mocy przepisów Kodeksu pracy.

Na oczekiwania pracowników co do wsparcia ze strony pracodawców w procesie ustawicznego rozwoju i zdobywania wiedzy wpływ ma wiele czynników. Niewątpliwie zależne jest to od branży i wielkości firmy. Są bowiem na rynku branże, w których pracowników właściwie się nie szkoli, bo po pierwsze - zdobywanie kompetencji nie wpływa na poprawę efektywności pracy, po drugie - kultura zdobywania nowych kompetencji nie jest w takim zakładzie pracy w ogóle obecna. HR to kadry, i to tylko twarde, a całość spraw personalnych załatwia księgowa (często zresztą zewnętrzna). Po trzecie - pracodawca jest po prostu małą firmą i nie posiada środków na rozwój kompetencji pracowników. W takiej sytuacji od pracowników oczekuje się, że to oni będą mieli zestaw kompetencji koniecznych do zajmowania ich stanowiska oraz będą je samodzielnie rozwijać lub uzupełniać. W takich przedsiębiorstwach podnoszenie kwalifikacji i rozwój pracowników to hasła, których nikt nie próbuje nawet wdrażać. Na drugim biegunie znajdziemy jednak firmy z działami szkoleń, trenerami wewnętrznymi, budżetem szkoleniowym i ścieżką rozwoju pracowników. Najczęściej są to firmy średnie i duże. Niniejszy artykuł ma odpowiedzieć na pytanie, jak przepisy Kodeksu pracy wpływają na obowiązki pracodawcy w zakresie dbania o rozwój kwalifikacji pracowników.

Na wstępie należy pokreślić, iż Kodeks pracy w art. 17 stanowi, że pracodawca jest obowiązany ułatwiać pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych. Jest to jedna z podstawowych zasad pracy. Została jednak sformułowana tak ogólnie, że trudno wywodzić z niej konkretne obowiązki. Natomiast zgodnie z art. 103(1) §1 Kodeksu pracy przez podnoszenie kwalifikacji zawodowych rozumie się zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności przez pracownika, z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą. Widać więc wyraźnie, że na gruncie współpracy pracownik - pracodawca podnoszenie kwalifikacji wymaga aktywnego udziału pracodawcy. Nie chodzi tu bowiem o podnoszenie wszystkich kompetencji pracownika, ale właśnie tych, które korespondują z potrzebami zakładu pracy czy oczekiwaniami pracodawcy. Uwaga ta jest o tyle istotna, że często zdarza się, iż pracownicy, którzy widzą swój rozwój w oderwaniu od zajmowanego aktualnie stanowiska, oczekują wsparcia w obszarach, które dla pracodawcy bywają abstrakcyjne albo wykraczają daleko poza plany rozwoju konkretnego pracownika. Nierzadko jest też tak, że pracownicy chcieliby brać udział w projektach edukacyjnych, które dają certyfikaty albo umiejętności unikalne, cenione na rynku. Studia MBA mogą pomóc w dalszym rozwoju kariery i na pewno świetnie wyglądają w CV, tyle że niekoniecznie potrzebne są na stanowisku specjalisty ds. administracji i wielu pracodawców może uważać taką inwestycję za zbędną. Nie będą więc chcieli partycypować w kosztach tego projektu. Podsumowując, przepisy Kodeksu pracy pozostawiają pracodawcy dużą swobodę w zakresie kształtowania polityki szkoleniowej pracowników, chociaż nakładają na niego bezwzględny obowiązek równego traktowania w zakresie równego dostępu do szkoleń w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, o czym mowa w art. 18(3a) Kodeksu pracy. Jakakolwiek dyskryminacja w tym zakresie jest zakazana.

Gdy pracownik decyduje się na podnoszenie swoich kwalifikacji, może korzystać z dwojakich ułatwień ze strony pracodawcy w tym zakresie. Gdy proces ten odbywa się za zgodą lub z inicjatywy pracodawcy, pracownikowi przysługuje urlop szkoleniowy. Są to dodatkowe dni wolne od pracy (z zachowaniem pełnego prawa do wynagrodzenia), których liczba uzależniona jest od etapu studiów. Dla przykładu, przygotowywanie się do egzaminów uprawnia do 6-dniowego urlopu, ale w ostatnim roku studiów - na przygotowanie pracy dyplomowej oraz przygotowanie się i przystąpienie do egzaminu dyplomowego można już liczyć na urlop w wymiarze 21 dni. Niezależnie od samego urlopu pracownik może liczyć na zwolnienie z całości lub części dnia pracy, na czas niezbędny, by punktualnie przybyć na obowiązkowe zajęcia oraz na czas ich trwania.

Co więcej pracodawca może przyznać pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe dodatkowe świadczenia, w szczególności pokryć opłaty za kształcenie, przejazd, podręczniki i zakwaterowanie. Należy jednak pamiętać, że pracodawca ma prawo oczekiwać, aby pracownik, w rozwój którego zainwestowano, zwrócił niejako pracodawcy wartość tej inwestycji poprzez świadczenie pracy z użyciem nowych kompetencji. Dozwolonym prawem środkiem do realizacji tego zabezpieczenia jest zawarcie z pracownikiem umowy, w której pracownik przyjmuje na siebie zobowiązanie do przepracowania u pracodawcy określonego czasu w związku ze sfinansowaniem jego szkoleń lub studiów po ich zakończeniu. Dopuszczalne jest także, aby w umowie tej pojawił się po stronie pracownika obowiązek zwrotu kosztu studiów i szkolenia, jeżeli podejmie on decyzję o wcześniejszym rozstaniu. W orzecznictwie sądów pracy przyjmuje się, że tego typu umowy nie naruszają przepisów prawa pracy i są, z pewnymi ograniczeniami, dopuszczalne.

A co, jeśli nie ma zgody pracodawcy na studiowanie przez pracownika filmoznawstwa, gdy pracuje się na stanowiska kierownika działu sprzedaży? Jest trudniej. Bo na dofinansowanie i urlop szkoleniowy nie ma co liczyć. Za zgodą pracodawcy można korzystać co najwyżej z tzw. wyjścia prywatnego - czasowego zwolnienia od pracy z obowiązkiem odpracowania, czyli instytucji wskazanej w art. 151 § 2(1) Kodeksu pracy. Dodatkowo udzielenie zwykłego urlopu wypoczynkowego powinno być uzgodnione z pracownikiem, a więc ma on wpływ na okres jego wykorzystania, co przy podnoszeniu kwalifikacji zawodowych może mieć znaczenie.

Podsumowując, sytuacja pracownika, który podnosi swoje kwalifikacje w porozumieniu z pracodawcą jest znacząco lepsza. Zarówno w sensie dofinansowania jego studiów czy kursu, ale także zwolnień od pracy. Decyzja pracodawcy, pomimo obowiązku wspierania pracowników w podnoszeniu kwalifikacji, jest jednak swobodna - to pracodawca decyduje, które formy rozwoju wspierać. Z tym jednak zastrzeżeniem, że pracownicy w porównywalnej sytuacji muszą być jednakowo traktowani.

 

Grzegorz Ilnicki - Trener Grupy ODiTK

 

 

10.12.2018

Innowacyjność w Polsce – jak to naprawdę wygląda?

Innowacyjność w Polsce ma różne oblicza. Dużo w tym kontekście mówi się o start-upach, i słusznie....

[więcej]
05.11.2018

Relacje – cichy zabójca sprzedaży?

Od kilku lat w procesach sprzedażowych kładzie się nacisk na budowanie relacji z klientem. Kierunek...

[więcej]
29.10.2018

Zmiany i nowości w wytycznych i certyfikacji IPMA

Najnowsza wersja „Wytycznych Kompetencji Indywidualnych w Zarządzaniu Projektami, Programami i...

[więcej]
15.10.2018

Planowanie programu rozwojowego – z kim i o czym rozmawiać

Fakt: Programy rozwojowe często nie osiągają założonych rezultatów.

[więcej]
01.10.2018

Grywalizacja – let's talk about fun

Super poważny zawodowy świat zmienia oblicze. Domaga się świeżości, lekkości i funu. Millenialsi,...

[więcej]
03.09.2018

Czego menadżer może się nauczyć od psa?

Zespoły mogły się już uczyć od dzikich gęsi. Sprawdzonym trenerem okazał się też koń. Mnie...

[więcej]
20.08.2018

Kto decyduje o wdrożeniu strategii organizacji - duży i mały obrazek

Typowy obrazek z polskich organizacji: zarząd wypracowuje strategię, a następnie zaprasza...

[więcej]
06.08.2018

Zator ogłoszony, czyli BIM w zamówieniach publicznych już w Polsce

Wyobraźmy sobie taką sytuację. Długo oczekiwana inwestycja w centrum miasta. Przebudowa, która...

[więcej]
23.07.2018

Kultura narodowa w biznesowej globalnej wiosce – czy nadal ma znaczenie?

Dlaczego w Arabii Saudyjskiej manekiny sklepowe nie mają głów?

[więcej]
09.07.2018

Związki zawodowe – czy pojawią się w każdej firmie?

Na początku czerwca 2018 r. sejm przyjął ustawę, która zasadniczo zmienia przepisy regulujące...

[więcej]
18.06.2018

Programy rozwojowe i model 70:20:10 – historia z happy endem?

Odnoszę wrażenie, iż wszyscy zgadzamy się, że model 70:20:10 powinien stanowić kręgosłup programów...

[więcej]
21.05.2018

Etyczna sprzedaż w branży ubezpieczeniowej – poszukiwanie jednorożca?

„Czy da się wyżyć w sprzedaży, nie oszukując?” – takim pytaniem zaskoczył mnie kilka dni temu...

[więcej]
07.05.2018

Mentoring – nie zaczynaj od ogona

Nie mogę wyjść z zaskoczenia, gdy w kolejnej organizacji, która uruchamia mentoring, stykam się z...

[więcej]
23.04.2018

BIM Manager – praca szuka człowieka

BIM (Building Information Modeling) - ten skrót od 2 lat jest niesłychanie „modny” w branży...

[więcej]
09.04.2018

To coach or not to coach – coaching menadżerski w ujęciu MAC

Certyfikowani coachowie i związane z tym specjalizacje mnożą się jak grzyby po deszczu. Dostępny...

[więcej]
05.03.2018

Wszystko zaczyna się od empatii – Design Thinking

Irytujesz się, kiedy podczas dyskusji pada stwierdzenie: „Spróbuj wejść w moje buty”? Jeżeli to...

[więcej]
19.02.2018

Nowy rok, nowe cele – strategia a procesy i pracownicy

Początek roku to dla wielu organizacji ogłoszenie nowych kierunków i celów strategicznych będących...

[więcej]
05.02.2018

Sposób na przełom w innowacjach

Co robić, gdy wszystkie nisko wiszące owoce zostały już zebrane? W życiu – wiadomo – zwykle trzeba...

[więcej]
29.01.2018

Microlearning – panaceum na oporny mózg

Kto nie chciałby uczyć się szybciej, łatwiej, efektywniej? Niestety mózg często stawia nam czynny...

[więcej]
15.01.2018

Różnorodność w zespole boli i leczy

Z różnorodnością spotykamy się coraz częściej. Dotyczy ona już nie tylko płci czy pokolenia, ale...

[więcej]
18.12.2017

Co było i co będzie – trendy w HR 2017-2018

Rok 2017 dobiega końca. To czas podsumowań tego, co się udało, co zrobiliśmy, ale też moment, w...

[więcej]
04.12.2017

Building Information Modeling (BIM) – nowy wymiar branży budowlanej

Branża budowlana to stale rosnące wymagania w obszarze tworzenia nowej infrastruktury oraz nowych...

[więcej]
20.11.2017

O systemie antymobbingowym i antydyskryminacyjnym w działaniu - reagowanie i monitorowanie

Efektywny system antydyskryminacyjny i antymobbingowy opiera się na trzech filarach:...

[więcej]
06.11.2017

Etykieta biznesu czyli o kulturze budowania relacji

Co jakiś czas, w różnych sytuacjach, mamy okazję obserwować zachowania osób pełniących ważne...

[więcej]
23.10.2017

Kultura feedbacku - o sile informacji zwrotnej

O sile informacji zwrotnej korygującej dane mi było przekonać się w pewne czerwcowe przedpołudnie...

[więcej]
06.10.2017

TRIZ - fakty i mity

Każdy menadżer staje przed wyzwaniami przez duże „W”, w których nie ma mowy o prostej poprawie...

[więcej]
15.09.2017

Wymagania w projektach zwinnych – działasz Agile czy tylko o tym mówisz

„Działamy teraz Agile” to częsta deklaracja, którą potem szybko i boleśnie weryfikuje codzienność.

[więcej]
04.09.2017

E-learning – pięć filarów sukcesu

Apetyt polskich firm i urzędów na e-learning rośnie. Niestety próby jego wykorzystania często...

[więcej]
20.08.2017

Ewolucja w sprzedaży – przystosuj się albo zgiń

Świat się zmienia. W każdej dowolnie wybranej dziedzinie, wiedza i zasób informacji podwajają się...

[więcej]
31.07.2017

Zdawać czy nie zdawać - certyfikacja project management

Zapytałam Justynę, certyfikowaną Project Manager oraz moją bliską przyjaciółkę, czy wiedza, którą...

[więcej]
17.07.2017

O pracy płytkiej i głębokiej

„Tak to można szatkować kapustę” – powiedziała moja współpracowniczka, gdy w związku ze spóźnieniem...

[więcej]
03.07.2017

HR bez procesów – w tym szaleństwie jest metoda

HR jest zwyczajowo postrzegany jako dział, który „wspiera organizację”, „zaspokaja potrzeby...

[więcej]
26.06.2017

AGILE – zwinny sposób na projekt nie tylko dla IT

Złośliwi mówią, że gdyby na książce kucharskiej napisać Agile, to jej sprzedaż by wzrosła. Fakty są...

[więcej]
05.06.2017

Na co masz apetyt? BUY IN dla inicjatyw HR

Przypomnij sobie ostatnią sytuację, gdy byłeś wilczo głodny. Wszystko, co czujesz, to: chcę jeść!...

[więcej]
22.05.2017

Chwila prawdy dla systemu antymobbingowego i antydyskryminacyjnego

W pewnej organizacji do działu HR wpłynęła anonimowa skarga dotycząca molestowania seksualnego,...

[więcej]
09.05.2017

Wyróżnij się - standardy obsługi klienta z pomysłem

„Dzień dobry, dzień dobry wiewiórki i bobry” – tym zdaniem zostałam powitana na pokładzie samolotu...

[więcej]
03.04.2017

Tech-trendy i symplifikacja, czyli jak rozwijać Millenialsów

Na polskim rynku pracy obecnie funkcjonują dwa główne pokolenia: X oraz Millenialsi (pokolenie Y)....

[więcej]
20.03.2017

Zarządzanie przez cele (MBO) dla menadżera

System zarządzania przez cele, opisany przez Petera Drucker’a w książce: „Praktyka zarządzania”,...

[więcej]
07.03.2017

Uzupełnianie kompetencji w projekcie zwinnym

Nikt nie ma już wątpliwości. Cokolwiek by się nie działo Murphy zadziała. Projekt zaawansowany....

[więcej]
06.02.2017

Sposób na "syndrom szczupaka"

Termin „syndrom szczupaka” pochodzi od eksperymentu przeprowadzonego przez niemieckiego zoologa...

[więcej]