18/04/2016

Czy pracodawca jest zobowiązany do dbania o rozwój pracownika

Pracodawca jest zobowiązany do ułatwiania pracownikowi podnoszenia kwalifikacji zawodowych na mocy przepisów Kodeksu pracy.

Na oczekiwania pracowników co do wsparcia ze strony pracodawców w procesie ustawicznego rozwoju i zdobywania wiedzy wpływ ma wiele czynników. Niewątpliwie zależne jest to od branży i wielkości firmy. Są bowiem na rynku branże, w których pracowników właściwie się nie szkoli, bo po pierwsze - zdobywanie kompetencji nie wpływa na poprawę efektywności pracy, po drugie - kultura zdobywania nowych kompetencji nie jest w takim zakładzie pracy w ogóle obecna. HR to kadry, i to tylko twarde, a całość spraw personalnych załatwia księgowa (często zresztą zewnętrzna). Po trzecie - pracodawca jest po prostu małą firmą i nie posiada środków na rozwój kompetencji pracowników. W takiej sytuacji od pracowników oczekuje się, że to oni będą mieli zestaw kompetencji koniecznych do zajmowania ich stanowiska oraz będą je samodzielnie rozwijać lub uzupełniać. W takich przedsiębiorstwach podnoszenie kwalifikacji i rozwój pracowników to hasła, których nikt nie próbuje nawet wdrażać. Na drugim biegunie znajdziemy jednak firmy z działami szkoleń, trenerami wewnętrznymi, budżetem szkoleniowym i ścieżką rozwoju pracowników. Najczęściej są to firmy średnie i duże. Niniejszy artykuł ma odpowiedzieć na pytanie, jak przepisy Kodeksu pracy wpływają na obowiązki pracodawcy w zakresie dbania o rozwój kwalifikacji pracowników.

Na wstępie należy pokreślić, iż Kodeks pracy w art. 17 stanowi, że pracodawca jest obowiązany ułatwiać pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych. Jest to jedna z podstawowych zasad pracy. Została jednak sformułowana tak ogólnie, że trudno wywodzić z niej konkretne obowiązki. Natomiast zgodnie z art. 103(1) §1 Kodeksu pracy przez podnoszenie kwalifikacji zawodowych rozumie się zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności przez pracownika, z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą. Widać więc wyraźnie, że na gruncie współpracy pracownik - pracodawca podnoszenie kwalifikacji wymaga aktywnego udziału pracodawcy. Nie chodzi tu bowiem o podnoszenie wszystkich kompetencji pracownika, ale właśnie tych, które korespondują z potrzebami zakładu pracy czy oczekiwaniami pracodawcy. Uwaga ta jest o tyle istotna, że często zdarza się, iż pracownicy, którzy widzą swój rozwój w oderwaniu od zajmowanego aktualnie stanowiska, oczekują wsparcia w obszarach, które dla pracodawcy bywają abstrakcyjne albo wykraczają daleko poza plany rozwoju konkretnego pracownika. Nierzadko jest też tak, że pracownicy chcieliby brać udział w projektach edukacyjnych, które dają certyfikaty albo umiejętności unikalne, cenione na rynku. Studia MBA mogą pomóc w dalszym rozwoju kariery i na pewno świetnie wyglądają w CV, tyle że niekoniecznie potrzebne są na stanowisku specjalisty ds. administracji i wielu pracodawców może uważać taką inwestycję za zbędną. Nie będą więc chcieli partycypować w kosztach tego projektu. Podsumowując, przepisy Kodeksu pracy pozostawiają pracodawcy dużą swobodę w zakresie kształtowania polityki szkoleniowej pracowników, chociaż nakładają na niego bezwzględny obowiązek równego traktowania w zakresie równego dostępu do szkoleń w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, o czym mowa w art. 18(3a) Kodeksu pracy. Jakakolwiek dyskryminacja w tym zakresie jest zakazana.

Gdy pracownik decyduje się na podnoszenie swoich kwalifikacji, może korzystać z dwojakich ułatwień ze strony pracodawcy w tym zakresie. Gdy proces ten odbywa się za zgodą lub z inicjatywy pracodawcy, pracownikowi przysługuje urlop szkoleniowy. Są to dodatkowe dni wolne od pracy (z zachowaniem pełnego prawa do wynagrodzenia), których liczba uzależniona jest od etapu studiów. Dla przykładu, przygotowywanie się do egzaminów uprawnia do 6-dniowego urlopu, ale w ostatnim roku studiów - na przygotowanie pracy dyplomowej oraz przygotowanie się i przystąpienie do egzaminu dyplomowego można już liczyć na urlop w wymiarze 21 dni. Niezależnie od samego urlopu pracownik może liczyć na zwolnienie z całości lub części dnia pracy, na czas niezbędny, by punktualnie przybyć na obowiązkowe zajęcia oraz na czas ich trwania.

Co więcej pracodawca może przyznać pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe dodatkowe świadczenia, w szczególności pokryć opłaty za kształcenie, przejazd, podręczniki i zakwaterowanie. Należy jednak pamiętać, że pracodawca ma prawo oczekiwać, aby pracownik, w rozwój którego zainwestowano, zwrócił niejako pracodawcy wartość tej inwestycji poprzez świadczenie pracy z użyciem nowych kompetencji. Dozwolonym prawem środkiem do realizacji tego zabezpieczenia jest zawarcie z pracownikiem umowy, w której pracownik przyjmuje na siebie zobowiązanie do przepracowania u pracodawcy określonego czasu w związku ze sfinansowaniem jego szkoleń lub studiów po ich zakończeniu. Dopuszczalne jest także, aby w umowie tej pojawił się po stronie pracownika obowiązek zwrotu kosztu studiów i szkolenia, jeżeli podejmie on decyzję o wcześniejszym rozstaniu. W orzecznictwie sądów pracy przyjmuje się, że tego typu umowy nie naruszają przepisów prawa pracy i są, z pewnymi ograniczeniami, dopuszczalne.

A co, jeśli nie ma zgody pracodawcy na studiowanie przez pracownika filmoznawstwa, gdy pracuje się na stanowiska kierownika działu sprzedaży? Jest trudniej. Bo na dofinansowanie i urlop szkoleniowy nie ma co liczyć. Za zgodą pracodawcy można korzystać co najwyżej z tzw. wyjścia prywatnego - czasowego zwolnienia od pracy z obowiązkiem odpracowania, czyli instytucji wskazanej w art. 151 § 2(1) Kodeksu pracy. Dodatkowo udzielenie zwykłego urlopu wypoczynkowego powinno być uzgodnione z pracownikiem, a więc ma on wpływ na okres jego wykorzystania, co przy podnoszeniu kwalifikacji zawodowych może mieć znaczenie.

Podsumowując, sytuacja pracownika, który podnosi swoje kwalifikacje w porozumieniu z pracodawcą jest znacząco lepsza. Zarówno w sensie dofinansowania jego studiów czy kursu, ale także zwolnień od pracy. Decyzja pracodawcy, pomimo obowiązku wspierania pracowników w podnoszeniu kwalifikacji, jest jednak swobodna - to pracodawca decyduje, które formy rozwoju wspierać. Z tym jednak zastrzeżeniem, że pracownicy w porównywalnej sytuacji muszą być jednakowo traktowani.

 

Grzegorz Ilnicki - Trener Grupy ODiTK

 

 

Autor artykułu
GRZEGORZ ILNICKI
24/06/2024

Samoświadomość, odwaga i ciągła nauka - czyli leadership po nowemu

„Ciągle jeszcze się uczę” - miał powiedzieć pewnego dnia Michał Anioł. Ten wyjątkowy twórca epoki...

22/04/2024

Kompetencje przyszłości i power skills – czyli jak rozwijać prawdziwych ludzi w świecie sztucznej inteligencji

Na zmianę potrzebnych nam umiejętności/kompetencji wpływa świat, w którym żyjemy. Na jakie future...

15/03/2024

Dobrostan pracowników – jak go wzmacniać?

W dzisiejszym dynamicznym środowisku biznesowym sukces organizacji nie zależy tylko od efektywności...

12/02/2024

Sztuczna inteligencja w produkcji – czego się spodziewać? Co już się dzieje?

Jestem wielkim entuzjastą sztucznej inteligencji (AI). Ogromne wrażenie robi na mnie szybki rozwój...

24/10/2023

Cisza – negocjacyjne złoto

Ostatni kwartał roku to czas wzmożonych negocjacji. Wydajemy budżety, walczymy o budżety, umowy,...

25/09/2023

Przepis na wypalenie zawodowe

Karolina, menadżerka dużego zespołu, jadąc jak co dzień do pracy, tym razem płakała. Zawsze...

30/08/2023

Have fun! – jak czerpać radość z codziennej pracy

Czy wiesz, jak czerpać radość z codziennych czynności i jak zarażać nią nawet największych...

31/07/2023

Poczucie szczęścia u pracowników – droga do budowania odpowiedzialności w zespole

Powiem to wprost – jeżeli chcesz mieć odpowiedzialnych ludzi, musisz zadbać o ich poczucie...

3/07/2023

Data storytelling – jak opowiadać o danych?

Współcześni inżynierowie i menadżerowie to nie tylko osoby zarządzające procesami, projektami czy...

12/06/2023

Talenty i mocne strony - podejście na nowe czasy

W 2018 roku Instytut Gallupa przeprowadził badania, z których wynika, że ludzie mający okazję...

22/05/2023

Jak znaleźć gen innowacji u inżyniera?

Jak odróżnić inżyniera, który będzie żyłą złota dla firmy ze względu na swoje pomysły, od innego,...

5/04/2023

Czy szukanie sensu w pracy ma sens? I co z tym wspólnego ma retencja Talentów.

Pozyskiwanie Talentów z rynku pracy jest nie lada wyzwaniem, ale ich retencja w organizacji jest...

21/03/2023

Menadżer Coachem – czyli jak prowadzić pracownika w świecie BANI

Coaching menadżerski, temat znany od dawna, dziś przeżywa swój renesans. Dlaczego? Bo żyjemy w...

14/02/2023

Nie jestem szefem - po co mi marka osobista w Internecie?

Z marką osobistą jest jak z pogodą - zawsze jakaś jest. Nie każdemu będzie to odpowiadać! Nawet...

31/01/2023

TRIZ w rozwiązywaniu problemów na produkcji – „butelkowe” case study

Prowadząc szkolenia i praktyczne warsztaty z technik rozwiązywania problemów narzędziami TRIZ,...

7/12/2022

Dlaczego nie chcemy mówić o mobbingu?

Eskalujący konflikt, mobbing, dyskryminacja i molestowanie są ukrytą zmorą niejednej organizacji....

21/11/2022

Relaunch zespołu – nowe otwarcie dla efektywności

Choć wiele firm w ostatnich miesiącach podjęło decyzję o częściowym lub pełnym powrocie do biur,...

8/11/2022

Gry, które rozwijają ludzi i integrują zespół!

Wyobraź sobie stację badawczą zlokalizowaną na dnie oceanu. To podwodne laboratorium jest też domem...

17/10/2022

Quiet quitting – wyzwanie dla menedżera

Praca na „pół gwizdka”, „mi to lotto”, „co ubijesz, to ujedziesz”, „jak zarobić, żeby się nie...

19/09/2022

Mądre usprawnienia, które dostarczają wartość biznesową

Przypomnij sobie sytuację, kiedy musiałeś rozwiązać jakiś problem, np. naprawić coś, co się zepsuło.

10/08/2022

Czy wiesz, jak naładować swój osobisty powerbank?

Czy znasz to uczucie, gdy w zasadzie dbasz o siebie, jednak coraz częściej boli Cię głowa,...

4/07/2022

Rozwój menedżerów - trendy vs potrzeby

Jakie działania rozwojowe otrzymali menedżerowie w Twojej organizacji w 2022 roku? Jaki rozwój im...

20/06/2022

Rodzic ze spokojem w pracy – Pozytywna Dyscyplina w praktyce

Głośne dyskusje i słynne słowo „ZARAZ”. Foch i trzaskanie drzwiami. Posiłek, który ciągnie się...

23/05/2022

Jeśli pracownik umie, ale nie chce – jak wzmacniać motywację i zaangażowanie?

Poznaj Roberta. Pracuje w firmie od dłuższego czasu. Świetnie radzi sobie ze wszystkimi, nawet...

17/05/2022

Kiedy pracownik nie umie, ale chce – przywództwo sytuacyjne w świeżej odsłonie

Ewa rozpoczyna pracę na produkcji. Porusza się po firmie i przydzielonych zadaniach jak we mgle....

11/04/2022

Gorące, klimatyczne okazje biznesowe

W biznesie rzadko jakiś trend jest tak jednoznaczny i długoterminowy jak aktualna fala zmian...

14/03/2022

Od inżynierii produktu do inżynierii wartości – Value Engineering

Projektowanie produktów i usług powinno być wyraźnie połączone z potrzebami ich odbiorców. Czy tak...

14/02/2022

Trendy w rozwoju menadżerów

Ostatnie dwa lata zmieniły krajobraz naszych biur i sposób pracy. Model pracy hybrydowej zostanie z...

17/01/2022

Społeczności – organizacyjny potencjał synergii i transferu wiedzy

W nowej rzeczywistości każda organizacja potrzebuje nie tylko przetrwać kryzysowy czas, ale...

13/12/2021

Nie ma dymu bez ognia i zespołu bez zaufania - jak budować bezpieczeństwo psychiczne

„Nie ma zespołu bez zaufania” jak twierdzi Paul Santagata (Head of Industry w Google). Twierdzenie...

22/11/2021

Innowacje w czasie katastrofy klimatycznej

Potrzeba nam dziś rewolucyjnych, dysruptywnych innowacji - tysięcy nakładających się większych i...

4/10/2021

Docenianie - bo żeby docenić…. trzeba cenić

Jak to jest, że 80% badanych Polaków uważa, że warto doceniać, chciałoby być docenianym częściej i...

20/09/2021

Jaką wartość mają wartości w Twojej organizacji?

Jeśli przed pandemią - choć z trzaskiem - dźwigaliśmy braki w kulturze komunikacji czy współpracy w...

7/09/2021

CONTROLLER 5.0 - Controlling Leaders of To(morrow)Day

VUCA Times, globalizacja, Big Data, automatyzacja, robotyzacja, zamiana towarów w usługi, zwinne i...

30/08/2021

Na szerokie wody mnie weź – onboarding w zdalnym wydaniu

Nie zawsze łatwa decyzja o odejściu z poprzedniej firmy, nowe środowisko i zadania, a to wszystko w...

30/07/2021

Klimatyczny wstrząs dla biznesu - „Fit for 55”

Trudno nie dostrzegać symptomów zmian klimatu. Nie tylko zarządzający, ale też pracownicy firm na...

9/07/2021

Trening silnej woli latem (i nie tylko) – to możliwe!

Siła woli to pojęcie, o którym słyszy się stosunkowo często. Zazdrościmy jej tym, którzy ją mają....

21/06/2021

Inspiracja i pragmatyzm – program rozwojowy dla menadżerów w modelu 70:20:10 (case study)

Najbardziej lubię się uczyć na przykładach. Jest w nich dużo inspiracji, ale i lekcji o tym, co...

7/06/2021

Eksperymentowanie - Agile Mindset od kuchni

Zarządzanie w środowisku, w którym nie zachodziły częste zmiany, było relatywnie łatwe. Gdy jest...