22/11/2021

Innowacje w czasie katastrofy klimatycznej

Potrzeba nam dziś rewolucyjnych, dysruptywnych innowacji - tysięcy nakładających się większych i mniejszych ulepszeń, by doprowadzić do tego, że drogie i niszowe dziś zielone technologie stanieją i wejdą na szeroką skalę do użycia.

Tylko czy ta potrzeba przekuje się na realne działania?

W kultowym serialu z lat 80 MacGyver zmagał się z wieloma przeciwnościami i spektakularnie rozwiązywał je za pomocą sprytu oraz materiałów, które miał pod ręką. W jednym z odcinków grupa przeciwników zamknęła go w chłodni przemysłowej. Mając kilkanaście minut zanim zamarznie, wpadł na pomysł: używając (starego typu) żarówki pod sufitem, stopił nieco lodu, po czym po wyrwanej ze ściany żerdzi wlał uzyskaną wodę do zamka drzwi. Woda zamarzła, zwiększyła swoją objętość i rozsadziła zamek, uwalniając bohatera.

MacGyver mógłby tygodniami studiować fizykę, podręczniki radzenia sobie w trudnych momentach i... nic by się nie zdarzyło. Dopiero znalezienie się w podbramkowej sytuacji spowodowało, że pojawiła się iskra geniuszu. To takie problematyczne sytuacje wywołują w nas ludziach potrzebę zmian. A potrzeba jest matką wynalazku.

Aktualnie zaś jesteśmy w wielkiej potrzebie. I innowacje są jedyną szansą na poradzenie sobie z dramatyczną sytuacją.

Dlaczego?

Ostatni, sierpniowy raport IPCC - Międzyrządowego Panelu ds. Zmian Klimatu, czyli instytucji naukowej ONZ, która podsumowuje co kilka lat całą dostępną wiedzę naukową w obszarze zmian klimatycznych - nie pozostawia złudzeń:

"Jest jednoznaczne, że ludzka działalność spowodowała ogrzanie atmosfery, ziemi i oceanów. W efekcie następują szerokie i gwałtowne zmiany w atmosferze, oceanie, pokrywie lodowej i biosferze. [...] Spowodowana przez ludzi zmiana klimatu już teraz wpływa na pogodę i ekstrema klimatyczne. Dowody wskazujące, że obserwowane ekstrema takie jak fale upałów, ulewne deszcze, susze i huragany są wynikiem działalności ludzi, są niezwykle silne."

Aktualne emisje gazów cieplarnianych - przede wszystkim, ale nie tylko, CO2 ze spalania paliw kopalnych - kierują nas na ścieżkę, która doprowadzi od ogrzania planety o blisko 3°C do końca wieku. Co to znaczy? Dla Polski to fale upałów, susze i paradoksalnie powodzie, przy których te, które znamy dziś, to bułka z masłem. Natomiast dla miliardów ludzi na ziemi oznacza to konieczność migracji ze swoich miejsc zamieszkania, które po prostu przestaną być do tego zdatne. Wszyscy widzimy, jakim problemem dziś jest tych kilka tysięcy uchodźców za naszą wschodnią granicą. Trudno sobie wyobrazić, co będzie się działo, gdy u bram Europy staną dziesiątki milionów zdesperowanych Afrykanów czy mieszkańców Bliskiego Wschodu. I nie jest to scenariusz odległy. Ten proces już się zaczął i będzie narastał rok po roku wraz z ogrzewaniem się planety i walkami o kurczące się zasoby (dobrze przybliża te i inne wyzwania ten krótki filmik).

Co gorsza modele klimatyczne pokazują, że po przekroczeniu 2°C ocieplenia jest bardzo duże ryzyko, że przekroczymy próg planetarny i naturalne procesy przejmą prym. Poza tym punktem nawet całkowite wyłączenie ludzkich emisji nie zatrzyma dalszego ocieplenia do poziomów 6°C czy nawet 8°C, które czynią Ziemię kompletnie niezdatną do użytku przez Homo Sapiens. Musimy więc zrobić wszystko, żeby tego progu nie przekroczyć.

Zaś jeśli dla kogoś nie jest to argument, to może inaczej: Bruksela planuje wprowadzenie w przyszłym roku radykalnego pakietu "Fit for 55", który celuje w zredukowanie emisji gazów cieplarnianych z terenu UE o 55% (w stosunku do 1990) do roku 2030. To wpłynie na każdego obywatela i każdą firmę.

Jak?

Kluczowe jest zmniejszenie ilości gazów cieplarnianych emitowanych globalnie do atmosfery. Docelowo do zera. To arcytrudne zadanie, bo aktualnie praktycznie wszystko co robimy emituje gazy cieplarniane, gdyż 79% energii pozyskiwanej na świecie pochodzi z paliw kopalnych.

Dobra wiadomość jest taka, że już dziś istnieje wiele technologii i produktów, które są zero lub niskoemisyjne. Zła zaś to, że poza nielicznymi wyjątkami produkty te są znacznie droższe. Ta różnica w cenie, "green premium" jak nazywa ją w swojej niedawnej głośnej książce Bill Gates, skutecznie powstrzymuje ich szeroką adopcję. Bo pewnie każdy z nas chętnie używałby przyjaznych planecie produktów... gdyby nie musiał za nie więcej płacić.

Zmniejszenie green premium, a najlepiej wyzerowanie go lub uczynienie ujemnym, to zadanie dla innowatorów.

Najlepszym przykładem takiej zmiany są panele słoneczne i turbiny wiatrowe. Cena megawatogodziny prądu z tych źródeł w 2009 roku wynosiła odpowiednio 359 i 137 USD. Dziś, po 12 latach, to poniżej 40 USD, co stawia je jako najtańsze źródła energii i powoduje lawinowy przyrost farm wiatrowych i słonecznych.

Z pewnością w procesie innowacyjnym będziemy wykorzystywali technologie Przemysłu 4.0 takie jak sztuczną inteligencję czy urządzenia IoT. Jednocześnie zdajmy sobie sprawę, że dowolna ilość aplikacji i software nie spowoduje zmian w instalacjach przemysłowych, więc klasyczna mechanika, chemia czy inżynieria procesów będą odgrywały olbrzymią rolę. Prawdopodobnie równie istotne będą rozwiązania z zakresu bioinżynierii. Można oczekiwać, że wiele innowacji będzie związanych z inżynierią genetyczną, która dzięki niedawnym odkryciom takim jak metoda CRISPR czy AlphaFold jest w przełomowym momencie rozwoju.

Co?

Katalog obszarów do innowacji jest równie szeroki jak spektrum działalności ekonomicznej człowieka. Wymienię więc hasłowo tylko kilka najważniejszych obszarów.

Przechowywanie energii

Energia ze słońca i wiatru jest z natury niestabilna - w trakcie nocy czy przy bezwietrznej pogodzie prądu nie ma. Zaś w innych momentach jest go aż za dużo. Rozwiązaniem mogą być szeroko rozumiane baterie, ale aktualne technologie bateryjne są o rzędy wielkości za drogie, by zastosować je w odpowiedniej skali. Problemem jest też dostępność surowców, z których są wytwarzane. Jest tu potężne pole do innowacji i aktualnie dosłownie dziesiątki startupów i instytucji szukają Świętego Graala energetyki - taniego w produkcji i efektywnego sposobu przechowywania dużych ilości energii. Kto znajdzie to rozwiązanie, stanie się potentatem gospodarki XXI wieku.

Chłodzenie bez użycia gazów cieplarnianych

Chłodnictwo, czy to rozumiane jako lodówki do przechowywania żywności, czy też klimatyzowanie pomieszczeń, aktualnie jest po pierwsze energochłonne, ale co ważniejsze w przeważającej części używa gazów HFC. To substancje, które, jeśli dostaną się do atmosfery, są setki, a nawet tysiące razy silniejszymi gazami cieplarnianymi niż CO2. To oczywiście duży problem. Znalezienie sprytnych rozwiązań w tym obszarze i ich przeskalowanie do użytku na skalę przemysłową to wyzwanie na kolejne, coraz cieplejsze dekady.

Zeroemisyjne budynki

Niemal 28% światowych emisji pochodzi z ogrzewania/chłodzenia i zasilania miliardów budynków. Wynalazczość w zakresie budownictwa, które minimalizuje potrzebną budynkowi energię tak przy stawianiu nowych, jak i przy modernizacjach istniejących budowli, jest bardzo potrzebna. Tu jest o tyle łatwiej, że każda zaoszczędzona kilowatogodzina to także realny zysk dla właściciela budynku. Przy czym myślmy tu nie tylko o miastach bogatej Północy, ale też o domach w Indiach, Brazylii czy Afryce.

Transport

To obszar chyba najlepiej uświadomiony przez obywateli. Rewolucja związana z samochodami elektrycznymi staje się faktem. I choć nie są one bez wad, to skutecznie redukują gazy cieplarniane. Oczywiście czeka nas olbrzymia ilość innowacji związanych z przemysłem automotive tak, by pojazdy były tańsze, miały dłuższe okresy użytkowania, a przede wszystkim, by były szeroko zaadoptowane. Ale transport to również samoloty i statki - tutaj jest potężne pole do nowych rozwiązań. Tym bardziej, że to obszary, gdzie na razie nie mamy jasnej wizji tego, jak je zdekarbonizować.

Produkcja stali i cementu

Wszystko, co budujemy, wymaga tych składników. Jednocześnie dotychczas ich wytwarzanie jest immanentnie związane z emisjami CO2 - nie tylko z powodu zużywanej energii, ale przede wszystkim w związku z procesami chemicznymi zachodzącymi w trakcie produkcji. Pojawiają się pierwsze pomysły na radykalne zmiany technologiczne, by uczynić produkcję stali i cementu bezemisyjną, ale na dziś są one na etapie pierwszego samolotu braci Wright. Potrzeba było rozwoju całego przemysłu lotniczego i zastępów sprytnych konstruktorów, byśmy mogli dziś bezpiecznie latać na wakacje. Tu niezbędne jest to samo. Tylko szybciej.

Rolnictwo

Tu problemem jest hodowla bydła emitującego w procesie trawienia metan, ale, i jest to temat często omijający opinię publiczną, dużym wyzwaniem są też nawozy uwalniające tlenki azotu. Obie te substancje są silnymi gazami cieplarnianymi i ich eliminacja jest niezbędna do wyzerowania naszych emisji i powstrzymania zmian klimatycznych. Kolejne pole do wysoce skalowalnych innowacji.

Wychwyt CO2 z powietrza

Pewnie nie wszędzie uda nam się zejść do zera z emisjami. Pomysłem jest skompensowanie pozostałych emisji czynnym pozbywaniem się CO2 z atmosfery. Można to robić albo za pomocą rozwiązań biologicznych (sadzenie lasów), albo technicznych (wychwyt i wtłaczanie CO2 pod ziemię). Potrzebne są innowacje w obu tych obszarach i zaatakowanie problemu gigantycznej skali koniecznego wychwytu wobec istniejących ograniczeń np. skończonej ilości gruntu pod sadzenie lasów.

Podsumowując: jako cywilizacja mamy przed sobą naprawdę trudne dekady. Możemy z nich wyjść jedynie poturbowani, ale zupełnie realne jest, że skończymy na tarczy. Wynik zależy w dużym stopniu od tego, czy będziemy w stanie odpowiednio szybko wymyślić i wdrożyć na masową skalę nowe, bezemisyjne technologie, innowacje i wynalazki.

Kryzys klimatyczny jest jak wojna - wojny też wzbudzają nienotowaną w czasach pokoju wynalazczość. I tak jak na wojnach ktoś na tym zarobi. Jedynym sposobem, by upewnić się, że będziemy na tym "do przodu", jest wskoczenie do coraz szybszego strumienia innowacji klimatycznych. Należy myśleć w dużej skali i należy myśleć szybko! Warto przyjąć do wiadomości, że jest bardzo źle i odnajdywać swoje momenty MacGyvera. Tyko w ten sposób możemy wygrać tę rozgrywkę "o wszystko".

Konrad Klepacki, Trener i Konsultant GRUPY ODITK

 

 

Autor artykułu
4/10/2021

Docenianie - bo żeby docenić…. trzeba cenić

Jak to jest, że 80% badanych Polaków uważa, że warto doceniać, chciałoby być docenianych częściej i...

20/09/2021

Jaką wartość mają wartości w Twojej organizacji?

Jeśli przed pandemią - choć z trzaskiem - dźwigaliśmy braki w kulturze komunikacji czy współpracy w...

7/09/2021

CONTROLLER 5.0 - Controlling Leaders of To(morrow)Day

VUCA Times, globalizacja, Big Data, automatyzacja, robotyzacja, zamiana towarów w usługi, zwinne i...

30/08/2021

Na szerokie wody mnie weź – onboarding w zdalnym wydaniu

Nie zawsze łatwa decyzja o odejściu z poprzedniej firmy, nowe środowisko i zadania, a to wszystko w...

30/07/2021

Klimatyczny wstrząs dla biznesu - „Fit for 55”

Trudno nie dostrzegać symptomów zmian klimatu. Nie tylko zarządzający, ale też pracownicy firm na...

9/07/2021

Trening silnej woli latem (i nie tylko) – to możliwe!

Siła woli to pojęcie, o którym słyszy się stosunkowo często. Zazdrościmy jej tym, którzy ją mają....

21/06/2021

Inspiracja i pragmatyzm – program rozwojowy dla menadżerów w modelu 70:20:10 (case study)

Najbardziej lubię się uczyć na przykładach. Jest w nich dużo inspiracji, ale i lekcji o tym, co...

7/06/2021

Eksperymentowanie - Agile Mindset od kuchni

Zarządzanie w środowisku, w którym nie zachodziły częste zmiany, było relatywnie łatwe. Gdy jest...

24/05/2021

Jaka piękna katastrofa – lekcje płynące z Misji Apollo 13

Wszyscy wiemy, że warto uczyć się na sukcesach. A ja, tak jak bohater filmu Ridleya Scotta „Dobry...

10/05/2021

Nowe potrzeby to nowe benefity – jak zapewnić pracownikom wsparcie psychologiczne

Nowe potrzeby pracowników wymagają świeżego spojrzenia na benefity.

27/04/2021

Agile Mindset – hit czy kit?

Agile, agility, agile mindset, zwinność, agile leadership - to hasła, które od miesięcy są na...

19/04/2021

Na „covidową rzeczywistość” odpowiedz realizmem

Czy wiesz, że większość ludzi poświęca ponad 80% swojego życia na rozpamiętywanie tego, co było lub...

15/03/2021

Leadership w nowej normalności

O transformacji przywództwa mówiono od przynajmniej 10 lat. Jednak to ostatni rok pokazał prawdziwe...

18/01/2021

Zarządzanie konfliktem – ważny element dobrego przywództwa

Burza i pioruny, a potem ciche dni – znasz to? A może jednak od początku cisza, ale atmosfera w...

10/12/2020

Od czego zacząć, gdy spada sprzedaż?

Spadek sprzedaży stawia zarządzających firmą przed dylematem, jak najlepiej na zmiennym rynku...

27/11/2020

Czy sprzedawać wszystkim klientom?

Kiedy spadają przychody, rodzi się pokusa, by sprzedawać wszystkim klientom, którzy się pojawią....

18/11/2020

Zwinność jest wtedy, gdy piłka jest w grze – krótki przewodnik po AGILITY

W sporcie zwinność jest bezcenna. Szybkie podania, przejęcia, zmiany, przepływ energii między...

22/10/2020

Kogo zatrudnić na Dyrektora Sprzedaży? To zależy, co i jak ma sprzedawać

Firma chce się rozwijać, walczyć o rynek, w „covidowych” warunkach dodatkowo poszerzyła lub...

30/09/2020

Oczywiste problemy biznesowe i nieoczywiste odpowiedzi w czasach Covid-19

Wiele firm staje przed wyzwaniem dalszego projektowania swojego wzrostu w wyjątkowo zmiennym...

29/09/2020

Wirtualne przywództwo, czyli lider w digitalnym świecie

Przywództwo to świadomy wybór, sama charyzma nie wystarczy, by być dobrym liderem.

28/09/2020

Strategia w czasach pandemii

Często kryzys, obok zagrożenia, stwarza nowe okazje. Aby je dostrzec, trzeba być elastycznym....

4/09/2020

Tarcza 4.0. i kolejne zmiany w prawie pracy

Kolejna tarcza antykryzysowa wprowadziła sporo ważnych zmian w prawie pracy.

22/08/2020

Kontrolujesz własne decyzje? O pułapkach, które funduje nam mózg

Mózg wpada w wiele różnych pułapek, z których nie zdajemy sobie sprawy. A one mają wpływ na...

4/08/2020

BIM Koordynator – pierwsza linia obrony

Ostatni rok będziemy pamiętać nie tylko jako rok Covid-19, ale też rok gwałtownej rewolucji...

30/07/2020

Inne podejście do sukcesji

Wiadomo, że słowo 'sukces' kojarzy się pozytywnie. A co się stanie, kiedy dodamy do niego dwie...

29/06/2020

Are you ready to go online? Jak przygotować handlowców do transformacji sprzedaży

O transformacji sprzedaży do online mówiono od kilku dobrych lat, ale była to raczej aspiracja,...

15/06/2020

Projekt ekstremalny od środka – the good, the bad and the ugly

Niezwykłe czasy rodzą niezwykłe historie. Przedstawiam anatomię z projektu, który okazał się być...

1/06/2020

Jak motywować w nieprzewidywalnych czasach

Menadżerowie wciąż poszukują skutecznych sposobów motywowania swoich pracowników. A jeśli w tzw....

27/04/2020

O co tyle krzyku z odpornością psychiczną?

Wyobraź sobie, że jesteś wysoko w górach. Pogoda może zmienić się w każdej chwili. Czasem świeci...

6/04/2020

Ty kontra stres – o mądrej rozgrywce i przygotowaniu na nowe

Pamiętam, jak w 2008 roku pisałem artykuły o zarządzaniu stresem w obliczu kryzysu ekonomicznego,...

30/03/2020

Rozwój w czasach zarazy

Rozwój znajduje się w ćwiartce matrycy Eisenhowera: WAŻNE/NIEPILNE – tak pokazują moje...

23/03/2020

Liderze - doładuj pozytywne emocje

O różnicach pomiędzy byciem menadżerem a liderem powiedziano już bardzo dużo. Aktualna sytuacja to...

13/03/2020

Jak oswoić niepewność – redukuj swój lęk

Kto z nas lubi się bać? Nie chcemy lęku. Unikamy go na różne sposoby (mniej i bardziej zdrowe)....

13/03/2020

Praca zdalna – kluczowe kwestie prawne

W związku z przyspieszonym transferem do pracy zdalnej, stykamy się z pytaniami ze strony działów...

3/03/2020

Jak cię widzą, tak ci płacą – o znaczeniu ubioru w biznesie

Mówi się, że nie powinniśmy oceniać książki po okładce. A i tak często to robimy - wydajemy opinię...

24/02/2020

Zwinność wodospadu, czyli agile mindset

Turkusowe zarządzanie, samoorganizujące się zespoły, zwinność organizacji. Znamy to, prawda? Te i...

29/01/2020

Project management z perspektywy czasu – jak było i jak będzie

Kiedy poprosiliśmy ministra gospodarki o honorowy patronat nad konferencją Project Management,...

16/12/2019

Samoorganizujący się zespół? Tak, ale po sFRISowaniu

Typowa sytuacja: dołączyłeś do projektu Agile i wiesz, że macie stać się zespołem...

4/12/2019

Goodness is good for business – kilka słów o programach wellbeing

Weekend trwa jeszcze w najlepsze, a Ty myślisz tylko o tym, że następnego dnia musisz iść do pracy....

15/11/2019

Rozwój po nowemu – WOW w procesach rozwojowych

Zmiana pokoleniowa w firmach, wszechobecna technologia i rzeczywistość VUCA kształtują nowe...