9/02/2015

Kreatywność w rozwiązywaniu problemów

Dlaczego tak się dzieje, że przez długi czas zastanawiamy się nad problemem a kolejne pomysły nie przynoszą rozwiązania? Najbardziej frustrujące jest, gdy po czasie okazuje się, że przed nami ktoś już rozwiązał bardzo podobny problem i wystarczyło tylko tam sięgnąć. Właśnie w ten sposób poznałem praktyczną stronę TRIZ (Teorii Rozwiązywania Zadań Innowacyjnych).

Zacznijmy jednak od początku. Jedną z najsilniej wpływających na nas blokad w kreatywnym rozwiązywaniu problemów jest zjawisko inercji w myśleniu.

Przykładem tego jest znane ćwiczenie z poprowadzeniem linii przez układ 9 kropek bez odrywania długopisu. Jeśli najpierw otrzymamy polecenie przeprowadzenia 5 linii przez wskazany układ, to w efekcie obramujemy zewnętrzne kropki. Wówczas mamy tylko 20% szansy na znalezienie rozwiązania, w którym te same punkty zdołalibyśmy połączyć zaledwie czterema liniami. Rozwiązanie to wymaga wyjścia poza schemat, jaki stworzyliśmy sobie w umyśle, wykonując wcześniejsze zadanie za pomocą pięciu linii. Co ciekawe, aż 60% badanych potrafiło znaleźć rozwiązanie dla 4 linii, gdy nie wykonywało poprzednio polecenia z pięcioma liniami.

 

•              •              •

 

•              •              •              Połącz kropki najpierw pięcioma liniami

 

•              •              •

 

Ten znany eksperyment przybliża zjawisko inercji w myśleniu. Wcześniejsze doświadczenia podświadomie zawężają nasz obszar poszukiwań a często właśnie poza tym obszarem znajduje się rozwiązanie, które jest dla nas niewidoczne. Co ciekawe, im więcej doświadczenia posiadamy w danej dziedzinie, tym bardziej narażeni jesteśmy na zjawisko inercji w myśleniu. Bywa, że to dziecku jest łatwiej wpaść na rozwiązanie, którego nie może dostrzec dorosły, powodem takiego stanu rzeczy jest właśnie posiadanie blokującego w tym przypadku doświadczenia.

A oto kolejny przykład ilustrujący opisywane zjawisko: który miesiąc liczy 28 dni? Jeśli od razu myślimy o lutym, to jesteśmy w szerokim gronie ludzi posługujących się skrótami myślowymi (co w innych sytuacjach ma wiele zalet, lecz nie tutaj). Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest bowiem - każdy z dwunastu miesięcy ma 28 dni.

W zeszłym roku przez dłuższy czas siłowałem się z rozwiązaniem problemu okresowego, przyspieszonego ogrzewania dużego pomieszczenia, skupiając się na wielu rozwiązaniach związanych z ogrzewaniem powietrza (niestety uboczny skutek w postaci konwekcji tego powietrza był nie do zaakceptowania). Po ponad roku prób zauważyłem u kogoś innego rozwiązanie uwzględniające wykorzystanie elektrycznych promienników podczerwieni. Ku mojemu ogromnemu zdziwieniu okazało się, że w mojej sytuacji jest to rozwiązanie tańsze niż zasilany gazem układ centralnego ogrzewania, mimo kilkukrotnie niższej ceny ciepła uzyskiwanego z gazu. Właśnie ta myśl zablokowała mnie wcześniej na poszukiwanie sposobów wykorzystujących energię elektryczną. Zbyt mocno bowiem przywiązałem się początkowo do pomysłu, że rozwiązanie musi dotyczyć ogrzewania powietrza. A przecież cechą podczerwieni jest to, że może bez żadnych strat przechodzić przez nawet zimne powietrze. Tylko dlaczego przez rok nie przyszło mi to do głowy?

Dwa tygodnie temu pomagałem jednemu z naszych klientów rozwiązać poważny problem zanieczyszczeń pojawiających się w substancji o konsystencji błota. Zanieczyszczenia te - kamienie lub przypadkowe kawałki metalu, co i raz uszkadzały system pomp podających ową substancję do pieca. Okazało się, że jedno z oczywistych rozwiązań, jakim jest sito - zostało na wczesnym etapie porzucone po zaledwie jednej nieudanej próbie z sitem grawitacyjnym (substancja okazała się zbyt gęsta). To nieudane doświadczenie zablokowało zainteresowanych na różne inne rozwiązania sitowe. Wystarczył 3 godzinny warsztat, aby odkryć tę możliwość i jeszcze kilka innych rozwiązań.

TRIZ (z ros. Teoria Rozwiązywania Zadań Innowacyjnych) jest najbardziej efektywnym zbiorem "wybijaczy" z blokady inercji w myśleniu, z jakim się dotąd spotkałem. Jest to mało w Polsce znana metodyka rozwiązywania problemów. Stworzona początkowo dla inżynierów, z powodzeniem stosowana jest obecnie w problemach zarządczych, marketingowych a nawet PR. Twórca TRIZ - Henryk Altszuler, miał nieszczęście urodzić się w ZSRR, zresztą szybko - jak wielu innych niezależnie myślących, zesłany został przez KGB do łagru. Traumatyczne przeżycia nie przeszkodziły mu w stworzeniu genialnej metodyki. TRIZ jest obecnie stosowany w takich firmach jak Boening, Intel, Motorola, Pratt&Whitney, Rolls-Royce a szczególnie w Samsungu, który właśnie dzięki TRIZ prześcignął w innowacjach Apple.

Jednym z najprostszych narzędzi TRIZ, które pomaga w wybiciu się z inercji w myśleniu, jest zadanie sobie pytania: czy ktoś inny rozwiązał podobny problem przede mną? Działanie takie wymaga dozy pokory. Najbardziej bowiem doceniamy nasze własne pomysły. Ale jeśli naszym celem jest efektywność w twórczym rozwiązywaniu problemów, to może warto sięgać po inspiracje pochodzące od innych? Wyważanie otwartych drzwi może i przyniesie satysfakcję z wykonywanego wysiłku, ale efektywne nie jest.

 Ilustracja za pozwoleniem Oxford Creativity

Oczywiście TRIZ to cały system wielu bardziej złożonych narzędzi, których wymienienie wykracza poza ramy tego artykułu. TRIZ podaje algorytm dochodzenia do celu omijający intuicyjną, lecz frustrującą metodę prób i błędów. Zainspirowany tą metodyką używam jej narzędzi do prowadzenia zespołów w znajdowaniu lepszych rozwiązań problemów niż te, do których mogłyby one dojść bez TRIZ. W praktyce bardzo użyteczne okazują się także pozostałe inspiracje do pracy kreatywnej, znacznie bardziej od TRIZ-a znane w naszym kraju, jak burza mózgów czy myślenie lateralne.

I na koniec przedstawię jeszcze przykładowe rozwiązanie zagadki z czterema liniami, wychodzące poza utarty schemat.

 

 

 

Michał Hałas - Trener Grupy ODiTK

Autor artykułu
Michał Hałas
4/07/2022

Rozwój menedżerów - trendy vs potrzeby

Jakie działania rozwojowe otrzymali menedżerowie w Twojej organizacji w 2022 roku? Jaki rozwój im...

20/06/2022

Rodzic ze spokojem w pracy – Pozytywna Dyscyplina w praktyce

Głośne dyskusje i słynne słowo „ZARAZ”. Foch i trzaskanie drzwiami. Posiłek, który ciągnie się...

23/05/2022

Jeśli pracownik umie, ale nie chce – jak wzmacniać motywację i zaangażowanie?

Poznaj Roberta. Pracuje w firmie od dłuższego czasu. Świetnie radzi sobie ze wszystkimi, nawet...

17/05/2022

Kiedy pracownik nie umie, ale chce – przywództwo sytuacyjne w świeżej odsłonie

Ewa rozpoczyna pracę na produkcji. Porusza się po firmie i przydzielonych zadaniach jak we mgle....

11/04/2022

Gorące, klimatyczne okazje biznesowe

W biznesie rzadko jakiś trend jest tak jednoznaczny i długoterminowy jak aktualna fala zmian...

14/03/2022

Od inżynierii produktu do inżynierii wartości – Value Engineering

Projektowanie produktów i usług powinno być wyraźnie połączone z potrzebami ich odbiorców. Czy tak...

14/02/2022

Trendy w rozwoju menadżerów

Ostatnie dwa lata zmieniły krajobraz naszych biur i sposób pracy. Model pracy hybrydowej zostanie z...

17/01/2022

Społeczności – organizacyjny potencjał synergii i transferu wiedzy

W nowej rzeczywistości każda organizacja potrzebuje nie tylko przetrwać kryzysowy czas, ale...

13/12/2021

Nie ma dymu bez ognia i zespołu bez zaufania - jak budować bezpieczeństwo psychiczne

„Nie ma zespołu bez zaufania” jak twierdzi Paul Santagata (Head of Industry w Google). Twierdzenie...

22/11/2021

Innowacje w czasie katastrofy klimatycznej

Potrzeba nam dziś rewolucyjnych, dysruptywnych innowacji - tysięcy nakładających się większych i...

4/10/2021

Docenianie - bo żeby docenić…. trzeba cenić

Jak to jest, że 80% badanych Polaków uważa, że warto doceniać, chciałoby być docenianym częściej i...

20/09/2021

Jaką wartość mają wartości w Twojej organizacji?

Jeśli przed pandemią - choć z trzaskiem - dźwigaliśmy braki w kulturze komunikacji czy współpracy w...

7/09/2021

CONTROLLER 5.0 - Controlling Leaders of To(morrow)Day

VUCA Times, globalizacja, Big Data, automatyzacja, robotyzacja, zamiana towarów w usługi, zwinne i...

30/08/2021

Na szerokie wody mnie weź – onboarding w zdalnym wydaniu

Nie zawsze łatwa decyzja o odejściu z poprzedniej firmy, nowe środowisko i zadania, a to wszystko w...

30/07/2021

Klimatyczny wstrząs dla biznesu - „Fit for 55”

Trudno nie dostrzegać symptomów zmian klimatu. Nie tylko zarządzający, ale też pracownicy firm na...

9/07/2021

Trening silnej woli latem (i nie tylko) – to możliwe!

Siła woli to pojęcie, o którym słyszy się stosunkowo często. Zazdrościmy jej tym, którzy ją mają....

21/06/2021

Inspiracja i pragmatyzm – program rozwojowy dla menadżerów w modelu 70:20:10 (case study)

Najbardziej lubię się uczyć na przykładach. Jest w nich dużo inspiracji, ale i lekcji o tym, co...

7/06/2021

Eksperymentowanie - Agile Mindset od kuchni

Zarządzanie w środowisku, w którym nie zachodziły częste zmiany, było relatywnie łatwe. Gdy jest...

24/05/2021

Jaka piękna katastrofa – lekcje płynące z Misji Apollo 13

Wszyscy wiemy, że warto uczyć się na sukcesach. A ja, tak jak bohater filmu Ridleya Scotta „Dobry...

10/05/2021

Nowe potrzeby to nowe benefity – jak zapewnić pracownikom wsparcie psychologiczne

Nowe potrzeby pracowników wymagają świeżego spojrzenia na benefity.

27/04/2021

Agile Mindset – hit czy kit?

Agile, agility, agile mindset, zwinność, agile leadership - to hasła, które od miesięcy są na...

19/04/2021

Na „covidową rzeczywistość” odpowiedz realizmem

Czy wiesz, że większość ludzi poświęca ponad 80% swojego życia na rozpamiętywanie tego, co było lub...

15/03/2021

Leadership w nowej normalności

O transformacji przywództwa mówiono od przynajmniej 10 lat. Jednak to ostatni rok pokazał prawdziwe...

18/01/2021

Zarządzanie konfliktem – ważny element dobrego przywództwa

Burza i pioruny, a potem ciche dni – znasz to? A może jednak od początku cisza, ale atmosfera w...

10/12/2020

Od czego zacząć, gdy spada sprzedaż?

Spadek sprzedaży stawia zarządzających firmą przed dylematem, jak najlepiej na zmiennym rynku...

27/11/2020

Czy sprzedawać wszystkim klientom?

Kiedy spadają przychody, rodzi się pokusa, by sprzedawać wszystkim klientom, którzy się pojawią....

18/11/2020

Zwinność jest wtedy, gdy piłka jest w grze – krótki przewodnik po AGILITY

W sporcie zwinność jest bezcenna. Szybkie podania, przejęcia, zmiany, przepływ energii między...

22/10/2020

Kogo zatrudnić na Dyrektora Sprzedaży? To zależy, co i jak ma sprzedawać

Firma chce się rozwijać, walczyć o rynek, w „covidowych” warunkach dodatkowo poszerzyła lub...

30/09/2020

Oczywiste problemy biznesowe i nieoczywiste odpowiedzi w czasach Covid-19

Wiele firm staje przed wyzwaniem dalszego projektowania swojego wzrostu w wyjątkowo zmiennym...

29/09/2020

Wirtualne przywództwo, czyli lider w digitalnym świecie

Przywództwo to świadomy wybór, sama charyzma nie wystarczy, by być dobrym liderem.

28/09/2020

Strategia w czasach pandemii

Często kryzys, obok zagrożenia, stwarza nowe okazje. Aby je dostrzec, trzeba być elastycznym....

4/09/2020

Tarcza 4.0. i kolejne zmiany w prawie pracy

Kolejna tarcza antykryzysowa wprowadziła sporo ważnych zmian w prawie pracy.

22/08/2020

Kontrolujesz własne decyzje? O pułapkach, które funduje nam mózg

Mózg wpada w wiele różnych pułapek, z których nie zdajemy sobie sprawy. A one mają wpływ na...

4/08/2020

BIM Koordynator – pierwsza linia obrony

Ostatni rok będziemy pamiętać nie tylko jako rok Covid-19, ale też rok gwałtownej rewolucji...

30/07/2020

Inne podejście do sukcesji

Wiadomo, że słowo 'sukces' kojarzy się pozytywnie. A co się stanie, kiedy dodamy do niego dwie...

29/06/2020

Are you ready to go online? Jak przygotować handlowców do transformacji sprzedaży

O transformacji sprzedaży do online mówiono od kilku dobrych lat, ale była to raczej aspiracja,...

15/06/2020

Projekt ekstremalny od środka – the good, the bad and the ugly

Niezwykłe czasy rodzą niezwykłe historie. Przedstawiam anatomię z projektu, który okazał się być...

1/06/2020

Jak motywować w nieprzewidywalnych czasach

Menadżerowie wciąż poszukują skutecznych sposobów motywowania swoich pracowników. A jeśli w tzw....

27/04/2020

O co tyle krzyku z odpornością psychiczną?

Wyobraź sobie, że jesteś wysoko w górach. Pogoda może zmienić się w każdej chwili. Czasem świeci...

6/04/2020

Ty kontra stres – o mądrej rozgrywce i przygotowaniu na nowe

Pamiętam, jak w 2008 roku pisałem artykuły o zarządzaniu stresem w obliczu kryzysu ekonomicznego,...