18.11.2014

Likwidacja miejsca pracy

Katarzyna otrzymała wypowiedzenie umowy o pracę z jasną przyczyną rozstania: „w firmie następuje reorganizacja i likwidacji ulega Pani etat pracowniczy”. Pracodawca uznał, że to przyczyna obiektywna, jasna i definitywna. I bardzo się pomylił.

W firmie od dawna mówiło się o zwolnieniach. Prowadzono reorganizację, zmieniały się działy, kierownicy, zadania. Jeden wielki ruch kadrowy i organizacyjny. Dla nikogo nie było tajemnicą, że może to pociągnąć za sobą redukcję zatrudnienia. Taki był zresztą cel tych zmian szumnie nazywany przez prezesa "optymalizacją zatrudnienia". Szczególnie wśród specjalistów ds. administracji, bo na takim właśnie stanowisku pracowała Katarzyna. Była w sumie zaskoczona, że to na nią trafiło. Prezes i kadrowa byli dla niej bardzo mili, gdy wręczali jej wypowiedzenie. Powiedziano jej, że była cenionym pracownikiem, ale przecież "optymalizacja" i "reorganizacja". Poza tym, dostanie trzymiesięczną odprawę. Katarzyna nie była szczęśliwa. Odprawa należała się jej z mocy prawa, a dobre słowo przy rozstaniu było kiepskim pocieszeniem. Skoro to jednak "likwidacja miejsca pracy", to wydawało się, że nic z tym nie można zrobić.

Nic bardziej mylnego. Sąd Najwyższy wielokrotnie nie pozostawiał suchej nitki na takich wypowiedzeniach umów o pracę. Na wstępie trzeba jednak powiedzieć, w jakich sytuacjach pracownicy mogą otrzymywać takie dokumenty i co się z nimi łączy.

Po pierwsze wtedy, gdy pracodawca prowadzi proces zwolnień grupowych. Jest to sytuacja, w której w okresie 30 dni, pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników dokonuje zwolnień co najmniej 10 pracowników - jeżeli zatrudnia mniej niż 100 pracowników, 10 proc. pracowników - jeśli zatrudnia ich od 100 do 300 lub 30 pracowników - gdy zatrudnia co najmniej 300 osób. Proces zwolnień grupowych to skomplikowana formuła konsultacji i porozumień ze związkami zawodowymi lub przedstawicielami pracowników, gdy w zakładzie pracy nie działa organizacja związkowa. Zwalniani pracownicy zyskują tutaj prawo do odprawy, której wysokość zależna jest od stażu pracy w firmie.

Druga opcja to zwolnienie indywidualne z przyczyn niedotyczących pracownika, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 20 osób. Tutaj także pracownicy zachowują prawo do odprawy.

Z trzecią sytuacją mamy do czynienia, gdy pracodawca zatrudnia mniej niż 20 osób. W takiej sytuacji, odprawa zwalnianemu pracownikowi już nie przysługuje.

Odprawa i procedura zwolnień to jedno, ale podstawowe pytanie, które zadają sobie zwalniani w ten sposób pracownicy to "dlaczego ja?". To pytanie w temacie mocno aktualne, dlatego że właśnie kryteria doboru do zwolnienia powinny umieć się obronić w sytuacjach spornych. Nie jest prawdą, że zwyczajowa "likwidacja miejsca pracy" to stwierdzenie zamykające dyskusję nad problemem. Wprost przeciwnie.

W wyroku z dnia 6 grudnia 2008 r. (I PK 86/08) Sąd Najwyższy orzekł, iż przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę było "zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych, zmiany organizacyjne". Orzeczenie to jest w sposób oczywisty nazbyt ogólnikowe, a przez to wadliwe, bo takie ułomne sformułowanie wymusza na skarżącym pracowniku wszczęcie sądowej procedury odwoławczej, w celu poznania konkretnej i rzeczywistej przyczyny potencjalnie uzasadniającej dokonanie wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony. Natomiast w wyroku SN z dnia 1 czerwca 2012 roku (II PK 258/11) stwierdzono: pracodawca dokonujący zwolnienia z przyczyn ekonomicznych (dotyczących pracodawcy) powinien dla obrony zasadności tej czynności wykazać, że zastosował obiektywne, sprawiedliwe kryteria doboru pracownika do zwolnienia i wziął przy tym pod uwagę wszystkich pracowników, których dotyczą przyczyny zmuszające go do rozwiązania stosunku pracy.

Jak więc powinno brzmieć prawidłowo przygotowane oświadczenie o rozwiązanie umowy o pracę z pracownikiem w ramach redukcji etatów? Na przykład tak: "przyczyną niniejszego wypowiedzenia umowy o pracę jest reorganizacja zakładu pracy, w wyniku której likwidacji ulega 1 etat w grupie pracowniczej specjalistów ds. administracji liczącej 12 osób, co na skutek przyjęcia przez pracodawcę kryterium stażu pracy i chęci zachowania zatrudnienia osób najdłużej pracujących, czyni złożone Pani oświadczenie uzasadnionym".

Wygląda to na długie i skomplikowane, ale w rzeczywistości pokazuje, że zwolnienie nie jest arbitralne i oparte na przesłankach dowolnych, ale realnych i usprawiedliwionych. Problem dopuszczalnych przesłanek doboru pracowników do zwolnienia jest skomplikowany i często trudny. Przyjmuje się, że najczęściej pracodawca ma prawo stosować kryterium stażu pracy dla obrony starszych pracowników, sytuacji socjalnej pracowników, jeżeli chce chronić miejsca pracy osób o słabszym statusie ekonomicznym. Dyskusyjne jest zwolnienie pracownika, który zarabia więcej, jeżeli powodem zwolnienia jest poszukiwanie oszczędności. Na pewno trudne dla pracowników jest kryterium jakości pracy, dlatego że pracodawca zwalniający najgorzej pracujących pracowników powinien wykazać, w jaki sposób dokonał tego wyboru i czy jest on oparty na sprawdzalnych przesłankach. Przy kryterium jakości pracy należy dodać, że zwalniany pracownik otrzymuje wypowiedzenie nie dlatego, że pracuje źle, ale dlatego, że następuje redukcja zatrudnienia. W tym przypadku, gdyby nie reorganizacja, to jakość pracy zwalnianego pracownika pozwalałaby na jego dalsze zatrudnianie. Powyższa refleksja o kryteriach doboru do zwolnienia jest jedynie wstępem do tematu i ma uwypuklić kłopoty, z jakimi muszą mierzyć się pracodawcy i pracownicy.

Na podsumowanie tego problemu warto przywołać jeszcze jedno orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2013 r. (I PK 243/12). Kryteria doboru pracowników do zwolnienia powinny być obiektywne i sprawiedliwe. Pracodawca dokonujący wypowiedzenia z przyczyn go dotyczących winien wykazać, iż wziął pod uwagę wszystkich pracowników, których dotyczą przyczyny zmuszające go do rozwiązania stosunku pracy. Jeżeli ustalone zostały zasady postępowania, a zwłaszcza kryteria doboru pracowników do zwolnienia, powinny być one zastosowane jednakowo do wszystkich pracowników, a odstępstwa od przyjętych zasad wymagają bardzo przekonującego uzasadnienia - orzekł sąd.

Co przysługuje pracownikowi, z którym wadliwie rozwiązano umowę o pracę? Odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia albo powrót do pracy. Pracownicy zachowują uprawnienie do żądania przywrócenia do pracy. Jeżeli pracodawca rozwiązał umowę w sposób rażąco bezprawny, to przywrócenie do pracy pracownika może być bardzo realne.

Niniejszy artykuł jest przestrogą dla pracodawców i pracowników. Dla pierwszych, aby stosowali sprawiedliwe i sprawdzalne kryteria doboru pracowników do zwolnień. Dla pracowników, aby wiedzieli, kiedy pozornie obiektywna przyczyna zwolnienia jest faktycznie bezprawna lub dyskryminująca.

 

Grzegorz Ilnicki - Trener Grupy ODiTK

10.12.2018

Innowacyjność w Polsce – jak to naprawdę wygląda?

Innowacyjność w Polsce ma różne oblicza. Dużo w tym kontekście mówi się o start-upach, i słusznie....

[więcej]
05.11.2018

Relacje – cichy zabójca sprzedaży?

Od kilku lat w procesach sprzedażowych kładzie się nacisk na budowanie relacji z klientem. Kierunek...

[więcej]
29.10.2018

Zmiany i nowości w wytycznych i certyfikacji IPMA

Najnowsza wersja „Wytycznych Kompetencji Indywidualnych w Zarządzaniu Projektami, Programami i...

[więcej]
15.10.2018

Planowanie programu rozwojowego – z kim i o czym rozmawiać

Fakt: Programy rozwojowe często nie osiągają założonych rezultatów.

[więcej]
01.10.2018

Grywalizacja – let's talk about fun

Super poważny zawodowy świat zmienia oblicze. Domaga się świeżości, lekkości i funu. Millenialsi,...

[więcej]
03.09.2018

Czego menadżer może się nauczyć od psa?

Zespoły mogły się już uczyć od dzikich gęsi. Sprawdzonym trenerem okazał się też koń. Mnie...

[więcej]
20.08.2018

Kto decyduje o wdrożeniu strategii organizacji - duży i mały obrazek

Typowy obrazek z polskich organizacji: zarząd wypracowuje strategię, a następnie zaprasza...

[więcej]
06.08.2018

Zator ogłoszony, czyli BIM w zamówieniach publicznych już w Polsce

Wyobraźmy sobie taką sytuację. Długo oczekiwana inwestycja w centrum miasta. Przebudowa, która...

[więcej]
23.07.2018

Kultura narodowa w biznesowej globalnej wiosce – czy nadal ma znaczenie?

Dlaczego w Arabii Saudyjskiej manekiny sklepowe nie mają głów?

[więcej]
09.07.2018

Związki zawodowe – czy pojawią się w każdej firmie?

Na początku czerwca 2018 r. sejm przyjął ustawę, która zasadniczo zmienia przepisy regulujące...

[więcej]
18.06.2018

Programy rozwojowe i model 70:20:10 – historia z happy endem?

Odnoszę wrażenie, iż wszyscy zgadzamy się, że model 70:20:10 powinien stanowić kręgosłup programów...

[więcej]
21.05.2018

Etyczna sprzedaż w branży ubezpieczeniowej – poszukiwanie jednorożca?

„Czy da się wyżyć w sprzedaży, nie oszukując?” – takim pytaniem zaskoczył mnie kilka dni temu...

[więcej]
07.05.2018

Mentoring – nie zaczynaj od ogona

Nie mogę wyjść z zaskoczenia, gdy w kolejnej organizacji, która uruchamia mentoring, stykam się z...

[więcej]
23.04.2018

BIM Manager – praca szuka człowieka

BIM (Building Information Modeling) - ten skrót od 2 lat jest niesłychanie „modny” w branży...

[więcej]
09.04.2018

To coach or not to coach – coaching menadżerski w ujęciu MAC

Certyfikowani coachowie i związane z tym specjalizacje mnożą się jak grzyby po deszczu. Dostępny...

[więcej]
05.03.2018

Wszystko zaczyna się od empatii – Design Thinking

Irytujesz się, kiedy podczas dyskusji pada stwierdzenie: „Spróbuj wejść w moje buty”? Jeżeli to...

[więcej]
19.02.2018

Nowy rok, nowe cele – strategia a procesy i pracownicy

Początek roku to dla wielu organizacji ogłoszenie nowych kierunków i celów strategicznych będących...

[więcej]
05.02.2018

Sposób na przełom w innowacjach

Co robić, gdy wszystkie nisko wiszące owoce zostały już zebrane? W życiu – wiadomo – zwykle trzeba...

[więcej]
29.01.2018

Microlearning – panaceum na oporny mózg

Kto nie chciałby uczyć się szybciej, łatwiej, efektywniej? Niestety mózg często stawia nam czynny...

[więcej]
15.01.2018

Różnorodność w zespole boli i leczy

Z różnorodnością spotykamy się coraz częściej. Dotyczy ona już nie tylko płci czy pokolenia, ale...

[więcej]
18.12.2017

Co było i co będzie – trendy w HR 2017-2018

Rok 2017 dobiega końca. To czas podsumowań tego, co się udało, co zrobiliśmy, ale też moment, w...

[więcej]
04.12.2017

Building Information Modeling (BIM) – nowy wymiar branży budowlanej

Branża budowlana to stale rosnące wymagania w obszarze tworzenia nowej infrastruktury oraz nowych...

[więcej]
20.11.2017

O systemie antymobbingowym i antydyskryminacyjnym w działaniu - reagowanie i monitorowanie

Efektywny system antydyskryminacyjny i antymobbingowy opiera się na trzech filarach:...

[więcej]
06.11.2017

Etykieta biznesu czyli o kulturze budowania relacji

Co jakiś czas, w różnych sytuacjach, mamy okazję obserwować zachowania osób pełniących ważne...

[więcej]
23.10.2017

Kultura feedbacku - o sile informacji zwrotnej

O sile informacji zwrotnej korygującej dane mi było przekonać się w pewne czerwcowe przedpołudnie...

[więcej]
06.10.2017

TRIZ - fakty i mity

Każdy menadżer staje przed wyzwaniami przez duże „W”, w których nie ma mowy o prostej poprawie...

[więcej]
15.09.2017

Wymagania w projektach zwinnych – działasz Agile czy tylko o tym mówisz

„Działamy teraz Agile” to częsta deklaracja, którą potem szybko i boleśnie weryfikuje codzienność.

[więcej]
04.09.2017

E-learning – pięć filarów sukcesu

Apetyt polskich firm i urzędów na e-learning rośnie. Niestety próby jego wykorzystania często...

[więcej]
20.08.2017

Ewolucja w sprzedaży – przystosuj się albo zgiń

Świat się zmienia. W każdej dowolnie wybranej dziedzinie, wiedza i zasób informacji podwajają się...

[więcej]
31.07.2017

Zdawać czy nie zdawać - certyfikacja project management

Zapytałam Justynę, certyfikowaną Project Manager oraz moją bliską przyjaciółkę, czy wiedza, którą...

[więcej]
17.07.2017

O pracy płytkiej i głębokiej

„Tak to można szatkować kapustę” – powiedziała moja współpracowniczka, gdy w związku ze spóźnieniem...

[więcej]
03.07.2017

HR bez procesów – w tym szaleństwie jest metoda

HR jest zwyczajowo postrzegany jako dział, który „wspiera organizację”, „zaspokaja potrzeby...

[więcej]
26.06.2017

AGILE – zwinny sposób na projekt nie tylko dla IT

Złośliwi mówią, że gdyby na książce kucharskiej napisać Agile, to jej sprzedaż by wzrosła. Fakty są...

[więcej]
05.06.2017

Na co masz apetyt? BUY IN dla inicjatyw HR

Przypomnij sobie ostatnią sytuację, gdy byłeś wilczo głodny. Wszystko, co czujesz, to: chcę jeść!...

[więcej]
22.05.2017

Chwila prawdy dla systemu antymobbingowego i antydyskryminacyjnego

W pewnej organizacji do działu HR wpłynęła anonimowa skarga dotycząca molestowania seksualnego,...

[więcej]
09.05.2017

Wyróżnij się - standardy obsługi klienta z pomysłem

„Dzień dobry, dzień dobry wiewiórki i bobry” – tym zdaniem zostałam powitana na pokładzie samolotu...

[więcej]
03.04.2017

Tech-trendy i symplifikacja, czyli jak rozwijać Millenialsów

Na polskim rynku pracy obecnie funkcjonują dwa główne pokolenia: X oraz Millenialsi (pokolenie Y)....

[więcej]
20.03.2017

Zarządzanie przez cele (MBO) dla menadżera

System zarządzania przez cele, opisany przez Petera Drucker’a w książce: „Praktyka zarządzania”,...

[więcej]
07.03.2017

Uzupełnianie kompetencji w projekcie zwinnym

Nikt nie ma już wątpliwości. Cokolwiek by się nie działo Murphy zadziała. Projekt zaawansowany....

[więcej]
06.02.2017

Sposób na "syndrom szczupaka"

Termin „syndrom szczupaka” pochodzi od eksperymentu przeprowadzonego przez niemieckiego zoologa...

[więcej]