18.11.2014

Likwidacja miejsca pracy

Katarzyna otrzymała wypowiedzenie umowy o pracę z jasną przyczyną rozstania: „w firmie następuje reorganizacja i likwidacji ulega Pani etat pracowniczy”. Pracodawca uznał, że to przyczyna obiektywna, jasna i definitywna. I bardzo się pomylił.

W firmie od dawna mówiło się o zwolnieniach. Prowadzono reorganizację, zmieniały się działy, kierownicy, zadania. Jeden wielki ruch kadrowy i organizacyjny. Dla nikogo nie było tajemnicą, że może to pociągnąć za sobą redukcję zatrudnienia. Taki był zresztą cel tych zmian szumnie nazywany przez prezesa "optymalizacją zatrudnienia". Szczególnie wśród specjalistów ds. administracji, bo na takim właśnie stanowisku pracowała Katarzyna. Była w sumie zaskoczona, że to na nią trafiło. Prezes i kadrowa byli dla niej bardzo mili, gdy wręczali jej wypowiedzenie. Powiedziano jej, że była cenionym pracownikiem, ale przecież "optymalizacja" i "reorganizacja". Poza tym, dostanie trzymiesięczną odprawę. Katarzyna nie była szczęśliwa. Odprawa należała się jej z mocy prawa, a dobre słowo przy rozstaniu było kiepskim pocieszeniem. Skoro to jednak "likwidacja miejsca pracy", to wydawało się, że nic z tym nie można zrobić.

Nic bardziej mylnego. Sąd Najwyższy wielokrotnie nie pozostawiał suchej nitki na takich wypowiedzeniach umów o pracę. Na wstępie trzeba jednak powiedzieć, w jakich sytuacjach pracownicy mogą otrzymywać takie dokumenty i co się z nimi łączy.

Po pierwsze wtedy, gdy pracodawca prowadzi proces zwolnień grupowych. Jest to sytuacja, w której w okresie 30 dni, pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników dokonuje zwolnień co najmniej 10 pracowników - jeżeli zatrudnia mniej niż 100 pracowników, 10 proc. pracowników - jeśli zatrudnia ich od 100 do 300 lub 30 pracowników - gdy zatrudnia co najmniej 300 osób. Proces zwolnień grupowych to skomplikowana formuła konsultacji i porozumień ze związkami zawodowymi lub przedstawicielami pracowników, gdy w zakładzie pracy nie działa organizacja związkowa. Zwalniani pracownicy zyskują tutaj prawo do odprawy, której wysokość zależna jest od stażu pracy w firmie.

Druga opcja to zwolnienie indywidualne z przyczyn niedotyczących pracownika, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 20 osób. Tutaj także pracownicy zachowują prawo do odprawy.

Z trzecią sytuacją mamy do czynienia, gdy pracodawca zatrudnia mniej niż 20 osób. W takiej sytuacji, odprawa zwalnianemu pracownikowi już nie przysługuje.

Odprawa i procedura zwolnień to jedno, ale podstawowe pytanie, które zadają sobie zwalniani w ten sposób pracownicy to "dlaczego ja?". To pytanie w temacie mocno aktualne, dlatego że właśnie kryteria doboru do zwolnienia powinny umieć się obronić w sytuacjach spornych. Nie jest prawdą, że zwyczajowa "likwidacja miejsca pracy" to stwierdzenie zamykające dyskusję nad problemem. Wprost przeciwnie.

W wyroku z dnia 6 grudnia 2008 r. (I PK 86/08) Sąd Najwyższy orzekł, iż przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę było "zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych, zmiany organizacyjne". Orzeczenie to jest w sposób oczywisty nazbyt ogólnikowe, a przez to wadliwe, bo takie ułomne sformułowanie wymusza na skarżącym pracowniku wszczęcie sądowej procedury odwoławczej, w celu poznania konkretnej i rzeczywistej przyczyny potencjalnie uzasadniającej dokonanie wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony. Natomiast w wyroku SN z dnia 1 czerwca 2012 roku (II PK 258/11) stwierdzono: pracodawca dokonujący zwolnienia z przyczyn ekonomicznych (dotyczących pracodawcy) powinien dla obrony zasadności tej czynności wykazać, że zastosował obiektywne, sprawiedliwe kryteria doboru pracownika do zwolnienia i wziął przy tym pod uwagę wszystkich pracowników, których dotyczą przyczyny zmuszające go do rozwiązania stosunku pracy.

Jak więc powinno brzmieć prawidłowo przygotowane oświadczenie o rozwiązanie umowy o pracę z pracownikiem w ramach redukcji etatów? Na przykład tak: "przyczyną niniejszego wypowiedzenia umowy o pracę jest reorganizacja zakładu pracy, w wyniku której likwidacji ulega 1 etat w grupie pracowniczej specjalistów ds. administracji liczącej 12 osób, co na skutek przyjęcia przez pracodawcę kryterium stażu pracy i chęci zachowania zatrudnienia osób najdłużej pracujących, czyni złożone Pani oświadczenie uzasadnionym".

Wygląda to na długie i skomplikowane, ale w rzeczywistości pokazuje, że zwolnienie nie jest arbitralne i oparte na przesłankach dowolnych, ale realnych i usprawiedliwionych. Problem dopuszczalnych przesłanek doboru pracowników do zwolnienia jest skomplikowany i często trudny. Przyjmuje się, że najczęściej pracodawca ma prawo stosować kryterium stażu pracy dla obrony starszych pracowników, sytuacji socjalnej pracowników, jeżeli chce chronić miejsca pracy osób o słabszym statusie ekonomicznym. Dyskusyjne jest zwolnienie pracownika, który zarabia więcej, jeżeli powodem zwolnienia jest poszukiwanie oszczędności. Na pewno trudne dla pracowników jest kryterium jakości pracy, dlatego że pracodawca zwalniający najgorzej pracujących pracowników powinien wykazać, w jaki sposób dokonał tego wyboru i czy jest on oparty na sprawdzalnych przesłankach. Przy kryterium jakości pracy należy dodać, że zwalniany pracownik otrzymuje wypowiedzenie nie dlatego, że pracuje źle, ale dlatego, że następuje redukcja zatrudnienia. W tym przypadku, gdyby nie reorganizacja, to jakość pracy zwalnianego pracownika pozwalałaby na jego dalsze zatrudnianie. Powyższa refleksja o kryteriach doboru do zwolnienia jest jedynie wstępem do tematu i ma uwypuklić kłopoty, z jakimi muszą mierzyć się pracodawcy i pracownicy.

Na podsumowanie tego problemu warto przywołać jeszcze jedno orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2013 r. (I PK 243/12). Kryteria doboru pracowników do zwolnienia powinny być obiektywne i sprawiedliwe. Pracodawca dokonujący wypowiedzenia z przyczyn go dotyczących winien wykazać, iż wziął pod uwagę wszystkich pracowników, których dotyczą przyczyny zmuszające go do rozwiązania stosunku pracy. Jeżeli ustalone zostały zasady postępowania, a zwłaszcza kryteria doboru pracowników do zwolnienia, powinny być one zastosowane jednakowo do wszystkich pracowników, a odstępstwa od przyjętych zasad wymagają bardzo przekonującego uzasadnienia - orzekł sąd.

Co przysługuje pracownikowi, z którym wadliwie rozwiązano umowę o pracę? Odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia albo powrót do pracy. Pracownicy zachowują uprawnienie do żądania przywrócenia do pracy. Jeżeli pracodawca rozwiązał umowę w sposób rażąco bezprawny, to przywrócenie do pracy pracownika może być bardzo realne.

Niniejszy artykuł jest przestrogą dla pracodawców i pracowników. Dla pierwszych, aby stosowali sprawiedliwe i sprawdzalne kryteria doboru pracowników do zwolnień. Dla pracowników, aby wiedzieli, kiedy pozornie obiektywna przyczyna zwolnienia jest faktycznie bezprawna lub dyskryminująca.

 

Grzegorz Ilnicki - Trener Grupy ODiTK

22.10.2020

Kogo zatrudnić na Dyrektora Sprzedaży? To zależy, co i jak ma sprzedawać

Firma chce się rozwijać, walczyć o rynek, w „covidowych” warunkach dodatkowo poszerzyła lub...

[więcej]
30.09.2020

Oczywiste problemy biznesowe i nieoczywiste odpowiedzi w czasach Covid-19

Wiele firm staje przed wyzwaniem dalszego projektowania swojego wzrostu w wyjątkowo zmiennym...

[więcej]
28.09.2020

Strategia w czasach pandemii

Często kryzys, obok zagrożenia, stwarza nowe okazje. Aby je dostrzec, trzeba być elastycznym....

[więcej]
04.09.2020

Tarcza 4.0. i kolejne zmiany w prawie pracy

Kolejna tarcza antykryzysowa wprowadziła sporo ważnych zmian w prawie pracy.

[więcej]
02.09.2020

Wirtualne przywództwo, czyli lider w digitalnym świecie

Przywództwo to świadomy wybór, sama charyzma nie wystarczy, by być dobrym liderem.

[więcej]
22.08.2020

Kontrolujesz własne decyzje? O pułapkach, które funduje nam mózg

Mózg wpada w wiele różnych pułapek, z których nie zdajemy sobie sprawy. A one mają wpływ na...

[więcej]
04.08.2020

BIM Koordynator – pierwsza linia obrony

2020 będziemy pamiętać jako rok Covid-19. Ale zapamiętamy go również jako rok gwałtownej rewolucji...

[więcej]
30.07.2020

Inne podejście do sukcesji

Wiadomo, że słowo 'sukces' kojarzy się pozytywnie. A co się stanie, kiedy dodamy do niego dwie...

[więcej]
29.06.2020

Are you ready to go online? Jak przygotować handlowców do transformacji sprzedaży

O transformacji sprzedaży do online mówiono od kilku dobrych lat, ale była to raczej aspiracja,...

[więcej]
15.06.2020

Projekt ekstremalny od środka – the good, the bad and the ugly

Niezwykłe czasy rodzą niezwykłe historie. Przedstawiam anatomię z projektu, który okazał się być...

[więcej]
01.06.2020

Jak motywować w nieprzewidywalnych czasach

Menadżerowie wciąż poszukują skutecznych sposobów motywowania swoich pracowników. A jeśli w tzw....

[więcej]
27.04.2020

O co tyle krzyku z odpornością psychiczną?

Wyobraź sobie, że jesteś wysoko w górach. Pogoda może zmienić się w każdej chwili. Czasem świeci...

[więcej]
06.04.2020

Ty kontra stres – o mądrej rozgrywce i przygotowaniu na nowe

Pamiętam, jak w 2008 roku pisałem artykuły o zarządzaniu stresem w obliczu kryzysu ekonomicznego,...

[więcej]
30.03.2020

Rozwój w czasach zarazy

Rozwój znajduje się w ćwiartce matrycy Eisenhowera: WAŻNE/NIEPILNE – tak pokazują moje...

[więcej]
23.03.2020

Liderze - doładuj pozytywne emocje

O różnicach pomiędzy byciem menadżerem a liderem powiedziano już bardzo dużo. Aktualna sytuacja to...

[więcej]
13.03.2020

Jak oswoić niepewność – redukuj swój lęk

Kto z nas lubi się bać? Nie chcemy lęku. Unikamy go na różne sposoby (mniej i bardziej zdrowe)....

[więcej]
13.03.2020

Praca zdalna – kluczowe kwestie prawne

W związku z przyspieszonym transferem do pracy zdalnej, stykamy się z pytaniami ze strony działów...

[więcej]
03.03.2020

Jak cię widzą, tak ci płacą – o znaczeniu ubioru w biznesie

Mówi się, że nie powinniśmy oceniać książki po okładce. A i tak często to robimy - wydajemy opinię...

[więcej]
24.02.2020

Zwinność wodospadu, czyli agile mindset

Turkusowe zarządzanie, samoorganizujące się zespoły, zwinność organizacji. Znamy to, prawda? Te i...

[więcej]
29.01.2020

Project management z perspektywy czasu – jak było i jak będzie

Kiedy poprosiliśmy ministra gospodarki o honorowy patronat nad konferencją Project Management,...

[więcej]
16.12.2019

Samoorganizujący się zespół? Tak, ale po sFRISowaniu

Typowa sytuacja: dołączyłeś do projektu Agile i wiesz, że macie stać się zespołem...

[więcej]
04.12.2019

Goodness is good for business – kilka słów o programach wellbeing

Weekend trwa jeszcze w najlepsze, a Ty myślisz tylko o tym, że następnego dnia musisz iść do pracy....

[więcej]
15.11.2019

Rozwój po nowemu – WOW w procesach rozwojowych

Zmiana pokoleniowa w firmach, wszechobecna technologia i rzeczywistość VUCA kształtują nowe...

[więcej]
28.10.2019

Taki mamy klimat – globalne ocieplenie a przyszłość zarządzania projektami

Nie lubimy zmian. Byłoby świetnie, gdyby sprawy mogły podążać ustalonymi od dekad ścieżkami, gdzie...

[więcej]
08.10.2019

Uważny, obecny i skuteczny, czyli mindfulness lidera

Nie masz chwili wytchnienia. Nadmiar obowiązków, presja, pośpiech, konflikty, zmiany, oczekiwania,...

[więcej]
17.09.2019

Digitalne docenianie – spróbuj, co ci szkodzi

Słowa mają siłę. Szczególnie te, które wyrażają docenienie. Ale jak ich używać, gdy zwykłe...

[więcej]
26.08.2019

Wdrożenie BIM to droga do sukcesu - o ile nie idziesz na skróty

W branży budowlanej, jednej z branż sektora bądź co bądź usługowego, sukces opisany jest w bardzo...

[więcej]
06.08.2019

Program rozwojowy od kuchni – doprawiony 70:20:10

Zainspirowała mnie ostatnio międzynarodowa firma dostarczająca produkty żywnościowe bezpośrednio do...

[więcej]
29.07.2019

Czy opłaca się inwestować w personal branding kadry menadżerskiej?

Czy inwestując w markę osobistą menadżera, nie pomagamy mu w gładkim przejściu do konkurencji?...

[więcej]
08.07.2019

Wódz z nerwami na wodzy

Jaka jest wspólna cecha menadżerów? Poza tym, że kierują ludźmi w organizacjach, zdecydowana...

[więcej]
27.05.2019

Załatwiony w białych rękawiczkach

Menadżerze, markę osobistą buduj wtedy, kiedy masz pracę.

[więcej]
15.05.2019

BIM - siła kompetentnego zespołu

Ostatni rok to czas niezwykle intensywnego rozwoju BIM (Building Information Modeling) w Polsce....

[więcej]
08.04.2019

Głodni doceniania, czyli słów kilka o roli docenienia w miejscu pracy

Paradoks dzisiejszych czasów: mnożą się programy uznaniowe i benefitowe dla pracowników, a poziom...

[więcej]
26.03.2019

Złoto ukryte u konstruktorów, czyli Design For Assembly (DFA)

Realia pracy konstruktorów zwykle wyglądają tak, że menadżerowie oczekują od nich sporego tempa. Bo...

[więcej]
04.03.2019

Jak, a nie co – kiedy proces jest ważniejszy niż cel

Ludzie odnoszący sukcesy i ich nieodnoszący mają takie same cele.

[więcej]
18.02.2019

Business acumen, czyli czy leci z nami pilot

Poprawa EBITDA o 2,5% jest jednym z celów strategicznych pewnej firmy. Brzmi sensownie. Ale czy...

[więcej]
21.01.2019

Menadżerze, chcesz „uczynić” ludzi odpowiedzialnymi?

Jednym z wyzwań, o których najczęściej mówią liderzy, jest brak odpowiedzialności w ich...

[więcej]
09.01.2019

Storywatching w działaniach HR

W grudniu „Forbes” opublikował listę najlepiej zarabiających Youtuberów. Na jej szczycie znalazł...

[więcej]
17.12.2018

Trendy rozwojowe 2018/2019 – czym bije serce rozwoju?

I znów znienacka dopadł nas koniec roku! Myślę, że nie tylko mnie zatrważa, jak czas po prostu...

[więcej]
10.12.2018

Innowacyjność w Polsce – jak to naprawdę wygląda?

Innowacyjność w Polsce ma różne oblicza. Dużo w tym kontekście mówi się o start-upach, i słusznie....

[więcej]