10/08/2015

Mobbing a kultura organizacyjna – lepiej zapobiegać niż leczyć

Wiele osób podziela przekonanie, że mobbing w firmie jest jak yeti – wszyscy o nim mówią, ale nikt go nie widział. Dlatego wiele firm – wychodząc z założenia, że „u nas coś takiego na pewno się nie zdarzy” – ogranicza profilaktykę antymobbingową do napisania stosownej procedury. Czy słusznie?

Poniższy tekst jest zapisem wniosków uczestników spotkania "Poranna porcja wiedzy z Grupą ODiTK"*.

Czym jest, a czym nie jest mobbing?

Zgodnie z polskim prawem mobbing to długotrwałe i uporczywe działanie lub zachowanie pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, mające postać nękania lub zastraszania, wywołujące lub mające na celu: upokorzenie, izolowanie pracownika i wykluczenie z zespołu współpracowników. Za mobbing mogą być uznane także nieumyślne działania lub zachowania dotyczące lub skierowane przeciwko pracownikowi, w szczególności takie, które wywołały rozstrój zdrowia u pracownika. Pojęcie mobbingu nie obejmuje natomiast zachowań pracodawcy dozwolonych prawem. W konsekwencji pracodawca ma prawo korzystać z uprawnień, jakie wynikają z umownego podporządkowania, w szczególności z prawa stosowania kontroli i nadzoru nad wykonywaniem pracy przez pracowników. Pojęcie mobbingu nie obejmuje również uzasadnionej krytyki w sytuacji, gdy pracownik nienależycie wykonuje swoje obowiązki pracownicze, a pracodawca egzekwuje ich prawidłowe wykonanie, gdyż podległość służbowa wynika z natury stosunku pracy.

Na czym polega skuteczna profilaktyka antymobbingowa?

Stworzenie zrozumiałej dla pracowników i skutecznej w sensie prawnym polityki lub procedury antymobbingowej to zaledwie pierwszy, najbardziej podstawowy krok, jaki może wykonać organizacja. Tymczasem skuteczna profilaktyka antymobbingowa polega przede wszystkim na kształtowaniu właściwej kultury organizacyjnej. A jaka kultura jest "tą właściwą"? Warto najpierw przyjrzeć się kluczowym cechom kultury organizacyjnej nasilającym ryzyko mobbingu. Są to:

  • Rozdźwięk między kulturą faktyczną a oficjalnie deklarowaną - często uważany jest przez badaczy za pierwotną przyczynę większości zachowań mobbingowych.

  • Zaprzeczanie istnieniu konfliktów - prowadzi do rozwiązywania ich poprzez niejawną agresję lub wykluczanie jednostek.

  • Zbyt silny nacisk na konformizm i dyscyplinę - zachęca do "karania" jednostek za ich odmienność lub indywidualizm (podobnie jak np. zjawisko "fali" w wojsku).

  • Słabe przywództwo - zbyt autokratyczny styl przywództwa prowadzi do nadmiernej zależności pracowników od przełożonego, zaś zbyt unikający styl przywództwa - do braku reakcji menedżerów na naruszanie obowiązujących zasad.

Eliminując powyższe zjawiska w organizacji, tworzymy środowisko sprzyjające otwartej komunikacji i współpracy, w którym mobbing ma niewielkie szanse, by się pojawić. Duże znaczenie ma też typ kultury organizacyjnej. Według badań, do mobbingu najczęściej dochodzi w firmach o silnej kulturze rynkowej (koncentracja na "dowiezieniu rezultatów", kosztem ludzi i zasad) lub funkcjonujących w tzw. kulturze klanu (koncentracja na lojalności, kosztem rezultatów lub indywidualności pracownika). W tej pierwszej czynnikiem nasilającym mobbing jest rywalizacja między pracownikami, zaś w tej drugiej - wykluczanie pracowników naruszających niepisane reguły. Kultura hierarchiczna, w której najwyższą wartością jest przestrzeganie zasad i trzymanie się procedur, zwykle ogranicza ryzyko wystąpienia mobbingu, gdyż relacje między ludźmi regulują instrukcje i procedury. Za całkowicie wolną od mobbingu uważa się natomiast tzw. kulturę adhokracji, w której wysoko ceni się kreatywność i indywidualizm, a rolą menedżera jest tworzenie środowiska sprzyjającego innowacjom. Warto wziąć to pod uwagę, gdy decydujemy, jaką kulturę organizacji chcemy kształtować.

Profilaktyka antymobbingowa w praktyce

Wspólnie z naszymi gośćmi poszukiwaliśmy odpowiedzi na pytanie o kluczowe czynniki sukcesu we wdrażaniu kultury wspierającej profilaktykę mobbingu. Zebrane przez nas odpowiedzi podzielić można na pięć kategorii:

1. Postawa decydentów - przy niskiej świadomości problemu nie będą skłonni do przyznania funduszy na przeciwdziałanie mobbingowi, lub zdecydują o podjęciu mało skutecznych, jednorazowych działań. Troska o wizerunek firmy może sparaliżować działania ("jeszcze ktoś pomyśli, że u nas jest mobbing, więc lepiej unikać działań profilaktycznych lub przynajmniej ich nie nagłaśniać").

2. Postawy szeregowych pracowników i menedżerów - z jednej strony istnieje ryzyko, że menedżer poczuje się jak "między młotem a kowadłem", będąc zmuszonym pogodzić presję wyników z budowaniem otwartych relacji z pracownikami. Łatwo w takiej sytuacji narazić się na zarzuty o mobbing. Z drugiej strony - kluczowe jest zaangażowanie w proces zarówno liderów zmiany ("twarze programu"), jak i szeregowych pracowników.

3. Jakość komunikacji w firmie - istnieje duża pokusa podwójnej komunikacji, gdy firma oznajmia pracownikom, że "problem mobbingu nas nie dotyczy", a równocześnie ogłasza szereg działań profilaktycznych. Dążenie do politycznej poprawności, brak skutecznego kaskadowania informacji lub "odhumanizowanie" komunikacji, czyli ograniczenie jej do suchych komunikatów, nie sprzyjają skutecznej profilaktyce antymobbingowej.

4. Cechy samej organizacji - istotna jest wielkość firmy, pozycja rynkowa, branża, w której firma działa, lecz kluczowy jest poziom zaufania w firmie, któremu nie sprzyjają sytuacje poważnych zmian organizacyjnych, restrukturyzacji, itp., gdyż wywołują one poczucie zagrożenia. W przypadku istnienia w firmie związków zawodowych ich wsparcie przy wdrażaniu profilaktyki antymobbingowej może mieć kluczowe znaczenie.

5. Sposób wdrażania profilaktyki - istotne jest tu działanie w sposób proaktywny i systemowy oraz weryfikacja efektów podjętych działań. Przykładowo - jeśli kierujemy pracowników na szkolenia zwiększające świadomość zjawiska mobbingu oraz uczące postępowania zgodnie z polityką antymobbingową, ważne jest zapewnienie ich kontynuacji (np. w formie e-learningu lub cyklicznych warsztatów). Nie mogą to być działania jednorazowe ani oderwane od innych procesów w firmie (choćby takich jak przestrzeganie wartości firmowych).

Nastawienie na wdrożenie

Skuteczna profilaktyka antymobbingowa polega przede wszystkim na kształtowaniu właściwej kultury organizacyjnej. Stworzenie polityki lub procedury antymobbingowej to zaledwie pierwszy, najbardziej podstawowy krok, jaki może wykonać organizacja. Kolejny to spowodowanie, by stały się one codzienną praktyką. Cel ten można osiągnąć poprzez zbudowanie systemu przeciwdziałania mobbingowi w miejscu pracy.

 

Bartosz Skierkowski - Konsultant Grupy ODiTK

 

* "Poranna porcja wiedzy z Grupą ODiTK" to cykliczne wydarzenie biznesowe, adresowane do menadżerów wyższego szczebla zarządzania HR. Udział w spotkaniu to okazja do zdobycia praktycznej wiedzy i wymiany doświadczeń, a także nawiązania nowych kontaktów biznesowych.

 

 

 

4/10/2021

Docenianie - bo żeby docenić…. trzeba cenić

Jak to jest, że 80% badanych Polaków uważa, że warto doceniać, chciałoby być docenianych częściej i...

20/09/2021

Jaką wartość mają wartości w Twojej organizacji?

Jeśli przed pandemią - choć z trzaskiem - dźwigaliśmy braki w kulturze komunikacji czy współpracy w...

7/09/2021

CONTROLLER 5.0 - Controlling Leaders of To(morrow)Day

VUCA Times, globalizacja, Big Data, automatyzacja, robotyzacja, zamiana towarów w usługi, zwinne i...

30/08/2021

Na szerokie wody mnie weź – onboarding w zdalnym wydaniu

Nie zawsze łatwa decyzja o odejściu z poprzedniej firmy, nowe środowisko i zadania, a to wszystko w...

30/07/2021

Klimatyczny wstrząs dla biznesu - „Fit for 55”

Trudno nie dostrzegać symptomów zmian klimatu. Nie tylko zarządzający, ale też pracownicy firm na...

9/07/2021

Trening silnej woli latem (i nie tylko) – to możliwe!

Siła woli to pojęcie, o którym słyszy się stosunkowo często. Zazdrościmy jej tym, którzy ją mają....

21/06/2021

Inspiracja i pragmatyzm – program rozwojowy dla menadżerów w modelu 70:20:10 (case study)

Najbardziej lubię się uczyć na przykładach. Jest w nich dużo inspiracji, ale i lekcji o tym, co...

7/06/2021

Eksperymentowanie - Agile Mindset od kuchni

Zarządzanie w środowisku, w którym nie zachodziły częste zmiany, było relatywnie łatwe. Gdy jest...

24/05/2021

Jaka piękna katastrofa – lekcje płynące z Misji Apollo 13

Wszyscy wiemy, że warto uczyć się na sukcesach. A ja, tak jak bohater filmu Ridleya Scotta „Dobry...

10/05/2021

Nowe potrzeby to nowe benefity – jak zapewnić pracownikom wsparcie psychologiczne

Nowe potrzeby pracowników wymagają świeżego spojrzenia na benefity.

27/04/2021

Agile Mindset – hit czy kit?

Agile, agility, agile mindset, zwinność, agile leadership - to hasła, które od miesięcy są na...

19/04/2021

Na „covidową rzeczywistość” odpowiedz realizmem

Czy wiesz, że większość ludzi poświęca ponad 80% swojego życia na rozpamiętywanie tego, co było lub...

15/03/2021

Leadership w nowej normalności

O transformacji przywództwa mówiono od przynajmniej 10 lat. Jednak to ostatni rok pokazał prawdziwe...

18/01/2021

Zarządzanie konfliktem – ważny element dobrego przywództwa

Burza i pioruny, a potem ciche dni – znasz to? A może jednak od początku cisza, ale atmosfera w...

10/12/2020

Od czego zacząć, gdy spada sprzedaż?

Spadek sprzedaży stawia zarządzających firmą przed dylematem, jak najlepiej na zmiennym rynku...

27/11/2020

Czy sprzedawać wszystkim klientom?

Kiedy spadają przychody, rodzi się pokusa, by sprzedawać wszystkim klientom, którzy się pojawią....

18/11/2020

Zwinność jest wtedy, gdy piłka jest w grze – krótki przewodnik po AGILITY

W sporcie zwinność jest bezcenna. Szybkie podania, przejęcia, zmiany, przepływ energii między...

22/10/2020

Kogo zatrudnić na Dyrektora Sprzedaży? To zależy, co i jak ma sprzedawać

Firma chce się rozwijać, walczyć o rynek, w „covidowych” warunkach dodatkowo poszerzyła lub...

30/09/2020

Oczywiste problemy biznesowe i nieoczywiste odpowiedzi w czasach Covid-19

Wiele firm staje przed wyzwaniem dalszego projektowania swojego wzrostu w wyjątkowo zmiennym...

29/09/2020

Wirtualne przywództwo, czyli lider w digitalnym świecie

Przywództwo to świadomy wybór, sama charyzma nie wystarczy, by być dobrym liderem.

28/09/2020

Strategia w czasach pandemii

Często kryzys, obok zagrożenia, stwarza nowe okazje. Aby je dostrzec, trzeba być elastycznym....

4/09/2020

Tarcza 4.0. i kolejne zmiany w prawie pracy

Kolejna tarcza antykryzysowa wprowadziła sporo ważnych zmian w prawie pracy.

22/08/2020

Kontrolujesz własne decyzje? O pułapkach, które funduje nam mózg

Mózg wpada w wiele różnych pułapek, z których nie zdajemy sobie sprawy. A one mają wpływ na...

4/08/2020

BIM Koordynator – pierwsza linia obrony

Ostatni rok będziemy pamiętać nie tylko jako rok Covid-19, ale też rok gwałtownej rewolucji...

30/07/2020

Inne podejście do sukcesji

Wiadomo, że słowo 'sukces' kojarzy się pozytywnie. A co się stanie, kiedy dodamy do niego dwie...

29/06/2020

Are you ready to go online? Jak przygotować handlowców do transformacji sprzedaży

O transformacji sprzedaży do online mówiono od kilku dobrych lat, ale była to raczej aspiracja,...

15/06/2020

Projekt ekstremalny od środka – the good, the bad and the ugly

Niezwykłe czasy rodzą niezwykłe historie. Przedstawiam anatomię z projektu, który okazał się być...

1/06/2020

Jak motywować w nieprzewidywalnych czasach

Menadżerowie wciąż poszukują skutecznych sposobów motywowania swoich pracowników. A jeśli w tzw....

27/04/2020

O co tyle krzyku z odpornością psychiczną?

Wyobraź sobie, że jesteś wysoko w górach. Pogoda może zmienić się w każdej chwili. Czasem świeci...

6/04/2020

Ty kontra stres – o mądrej rozgrywce i przygotowaniu na nowe

Pamiętam, jak w 2008 roku pisałem artykuły o zarządzaniu stresem w obliczu kryzysu ekonomicznego,...

30/03/2020

Rozwój w czasach zarazy

Rozwój znajduje się w ćwiartce matrycy Eisenhowera: WAŻNE/NIEPILNE – tak pokazują moje...

23/03/2020

Liderze - doładuj pozytywne emocje

O różnicach pomiędzy byciem menadżerem a liderem powiedziano już bardzo dużo. Aktualna sytuacja to...

13/03/2020

Jak oswoić niepewność – redukuj swój lęk

Kto z nas lubi się bać? Nie chcemy lęku. Unikamy go na różne sposoby (mniej i bardziej zdrowe)....

13/03/2020

Praca zdalna – kluczowe kwestie prawne

W związku z przyspieszonym transferem do pracy zdalnej, stykamy się z pytaniami ze strony działów...

3/03/2020

Jak cię widzą, tak ci płacą – o znaczeniu ubioru w biznesie

Mówi się, że nie powinniśmy oceniać książki po okładce. A i tak często to robimy - wydajemy opinię...

24/02/2020

Zwinność wodospadu, czyli agile mindset

Turkusowe zarządzanie, samoorganizujące się zespoły, zwinność organizacji. Znamy to, prawda? Te i...

29/01/2020

Project management z perspektywy czasu – jak było i jak będzie

Kiedy poprosiliśmy ministra gospodarki o honorowy patronat nad konferencją Project Management,...

16/12/2019

Samoorganizujący się zespół? Tak, ale po sFRISowaniu

Typowa sytuacja: dołączyłeś do projektu Agile i wiesz, że macie stać się zespołem...

4/12/2019

Goodness is good for business – kilka słów o programach wellbeing

Weekend trwa jeszcze w najlepsze, a Ty myślisz tylko o tym, że następnego dnia musisz iść do pracy....

15/11/2019

Rozwój po nowemu – WOW w procesach rozwojowych

Zmiana pokoleniowa w firmach, wszechobecna technologia i rzeczywistość VUCA kształtują nowe...