27.04.2020

O co tyle krzyku z odpornością psychiczną?

Wyobraź sobie, że jesteś wysoko w górach. Pogoda może zmienić się w każdej chwili. Czasem świeci słońce, a czasem pojawia się wichura i ostry deszcz. Pomimo trudności podążasz dalej, krok za krokiem.

Widoki wokół napawają radością. Kiedy droga jest przyjemna, cieszysz się, że jesteś w tym właśnie miejscu i doświadczasz takiego piękna. Ale kiedy wspinasz się po ostrych skałach i droga wydaje się wyzwaniem ponad twoje siły, zaczynasz się zastanawiać: Po co ja tu jestem? Co jest za zakrętem? Iść dalej czy zawrócić? Walczyć? A może się poddać?

Życie to podróż pełna takich dróg i zwrotów akcji. Znane powiedzenie mówi: "Co nas nie zabije, to nas wzmocni". Czy tak jest w istocie?

Każdy z nas w inny sposób radzi sobie z wyzwaniami obecnej sytuacji. W dalszej części tego artykułu wyjaśnię, czym w praktyce przejawia się odporność psychiczna. Wyjaśnię też, że można i trzeba ją wzmacniać.

Twardym trzeba być, nie miękkim

Na początek trochę teorii. Termin "odporność psychiczna" wprowadzili w latach 90-tych Doug Stolarczyk (dyrektor AQR International) oraz Peter Clough (psycholog sportu). Opisali ją jako: "jedną z cech osobowości, która w dużym stopniu odpowiada za to, w jaki sposób radzimy sobie z wyzwaniami, stresem i presją, niezależnie od okoliczności".

Opracowali również narzędzie badające poziom odporności psychicznej (MTQ48), które do dzisiaj jest uznawane za niezawodne i stosowane w sporcie, armii i biznesie. Bazuje ono na czterech kluczowych składnikach odporności psychicznej, ujętych w modelu 4C:

1. KONTROLA (Control), ze składowymi: poczucie wpływu oraz stopień kontroli emocji. Jest to poziom, w jakim czujesz, że kontrolujesz swoje życie, w tym emocje i poczucie sensu życia oraz masz wpływ na swój los. Jeśli jesteś wysoko na skali kontroli, to znaczy, że nie poddajesz się w szukaniu rozwiązań i kontrolujesz swoje emocje.

2. WYZWANIE (Challenge), mówiące o wyjściu poza własne możliwości oraz chęć ciągłej nauki. Jest to stopień, w jakim umiesz dostosować się do okoliczności. Bycie wysoko na skali oznacza, że zmiany i przeciwności losu postrzegasz raczej jako szanse, a nie zagrożenia. Niska skala wyzwań może oznaczać, że postrzegasz zmianę jako zagrożenie, a ze strachu przed porażką starasz się unikać nowych sytuacji.

3. ZAANGAŻOWANIE (Commitment), które mówi o tym, jak bardzo jesteśmy zorientowani na zakończenie zadania oraz osiąganie celów. Jest to zakres twojego osobistego skupienia i niezawodności.

4. PEWNOŚĆ SIEBIE (Confidence), składająca się z wiary we własne umiejętności oraz pewności w relacjach interpersonalnych. Jest to stopień, w jakim wierzysz we własne możliwości i zdolności. To twoja wiara w siebie i przekonanie, że możesz wpływać na innych.

Badania potwierdzają, że ludzie odporni psychicznie częściej postrzegają trudności jako szanse, posiadają zdolność szukania nowych rozwiązań, pomimo braku sukcesu. Łatwiej im zachować energię do działania, efektywniej poruszają się w warunkach presji i lepiej radzą sobie w sytuacjach wysokiego stresu. Dzięki umiejętności patrzenia na sprawę z dystansu łatwiej panują nad emocjami. Im mniejsza skala tych umiejętności, tym osoba jest bardziej wrażliwa, trudniej jej wrócić do równowagi i zachować spokój w każdej sytuacji.

"Weź się w garść!" vs "Jak możesz ty brutalu?"

Ostatnio prowadziłam warsztat online z grupą menadżerów, który dotyczył obecnych wyzwań związanych z pandemią koronawirusa. Sytuacja pracowników zmieniła się z dnia na dzień. Wiele osób doznało szoku. Oprócz lęku o zdrowie i miejsce pracy pojawiła się konieczność zmierzenia się z nowymi wyzwaniami, takimi jak zmiana systemu pracy, trudności z osiąganiem celów czy też wymogami nowych kompetencji, które wcześniej nie były potrzebne. Menadżerowie, jak sami o sobie mówili, stali się bardziej psychologami niż szefami kontrolującymi wyniki.

Część menadżerów stała na stanowisku "szybko i skutecznie": "Należy dzwonić do klientów, sprzedawać. Nie ma na co czekać. Cele muszą być osiągnięte. Firma musi funkcjonować". Druga część menadżerów stawała w oporze: "Jak możecie tak mówić? Klienci często są w trudnej sytuacji. Myślą o przetrwaniu, a nie nowych inwestycjach. Nie możemy ich nękać. Dla naszych pracowników to zupełnie nowa sytuacja. Muszą się nauczyć nowych rzeczy, pracy zdalnie. Trochę empatii...".

I choć pewnie zdania będą podzielone, trudno się nie zgodzić z jednym i drugim stanowiskiem. Ta historia pokazuje, że w obliczu trudności pojawiają się różne reakcje. Z jednej strony bardzo ważne jest, aby szukać rozwiązań, myśleć racjonalnie i odnaleźć się w nowej sytuacji tak szybko, jak jest to możliwe. Jednak z drugiej strony należy zadbać o tych, którzy emocje odczuwają w głębszym stopniu i potrzebują więcej czasu na to, aby ruszyć do przodu.

Odporność psychiczna jest bardzo potrzebna, szczególnie w dzisiejszych, trudnych czasach. Powiedzmy sobie szczerze: twardym często żyje się łatwiej. Ale czym byłby świat bez wrażliwości i rozwiniętej empatii, bez osób patrzących bardziej sercem niż umysłem? Wyobraźmy sobie, że wszyscy jesteśmy twardzi jak skała. Czy byłoby to dobre rozwiązanie dla świata?

Twórcy modelu 4C przekonują, że większość z nas posiada przynajmniej średnią odporność psychiczną. To oznacza, że często wystarczy wzmocnić niektóre obszary, co jest dobrą wiadomością dla wrażliwców, którzy chcieliby w większym stopniu uelastycznić się w obliczu trudności i zachodzących zmian.

"Poprawiam koronę i idę dalej"

Wielbiciele hitów kinowych z ubiegłego wieku na pewno pamiętają jedną z kwestii filmu "Rocky": "W życiu nie chodzi o to, jak mocno możesz uderzyć, ale o to, jak mocno możesz dostać i iść dalej do przodu". Odporność psychiczną można, a nawet trzeba wzmacniać poprzez ćwiczenia i zmianę nawyków. Pozwala to szybciej pójść do przodu, zachowując swoją wewnętrzną wrażliwość.

Co robić, aby nie poddać się presji, stresowi, nie załamać się pod ciężarem wyzwań? Przede wszystkim ćwiczenie nowych umiejętności wzmacniających odporność psychiczną należy traktować bardzo indywidualnie. To, co służy jednemu, nie oznacza, że służy wszystkim.

Poniżej kilka wskazówek, na co warto zwrócić uwagę, budując odporność psychiczną:

1. Otwórz się na nowe umiejętności. Rozwój nie boli. Czasem może boli, ale za to później satysfakcja jest ogromna.

2. Ustalaj cele krótkoterminowe. Koniecznie takie, które są realne. Jest większa szansa, że obdzwonisz 10 znajomych w poszukiwaniu nowej pracy, niż ją znajdziesz w ciągu tygodnia. Dlaczego cele krótkoterminowe? Ponieważ łatwiej jest o sukces, a sukces buduje i dodaje energii. Dlatego pamiętaj o realności celów.

3. Wyjdź poza strefę komfortu. Czasem najtrudniejszy jest pierwszy krok. Warto pokonywać lęki. Zacznij od tych, które możesz pokonywać w sposób kontrolowany, najlepiej przy wsparciu innych. Pamiętaj, że strach ma wielkie oczy, a badania mówią, że zazwyczaj 99% naszych lęków nie ma przełożenia na rzeczywistość.

4. Poszukaj pozytywnego wsparcia. Oczywiście najlepiej wśród rodziny i przyjaciół. Jeśli jednak tak się wydarzyło, że w twojej okolicy odbywa się zjazd marud i malkontentów, koniecznie włącz radary i poszukaj innego towarzystwa. Choćby chwilowo. Pozytywnie myślące osoby dadzą ci więcej energii i siły, którą możesz później podzielić się z rodziną i przyjaciółmi.

5. Ty również myśl pozytywnie. Niezależnie jak banalnie to brzmi, naprawdę w każdej sytuacji można odnaleźć coś pozytywnego, co otworzy nowe możliwości. Nawet jeśli nie teraz, to w przyszłości. Trudności czy porażki to naprawdę nie jest koniec świata. Kiedy opadnie kurz, warto zadać sobie pytania: "Co ta sytuacja chce mi powiedzieć? Czego mogę się z niej nauczyć?". Pozwoli ci to również zarządzić emocjami.

6. Zadbaj o siebie. Żeby budować odporność psychiczną, ważne jest, by dysponować zasobami siły wewnętrznej. Tak, to ta sama, która odpowiada za wytrwałość w postanowieniu "od jutra się odchudzam, biegam, nie palę itd.". Pamiętaj, że siła wewnętrzna jest jak naczynie, które trzeba regularnie napełniać, aby się nie wyczerpało. Dlatego dbaj o swoją energię każdego dnia.

Wszyscy możemy przetrwać największe trudności. Warto jest jednak zadbać o to, w jakiej kondycji wyjdziemy z mniejszych lub większych bojów. A w tym przydaje się wzmocniona odporność psychiczna.

Izabela Żyłka, Trener GRUPY ODITK

 

 

06.04.2020

Ty kontra stres – o mądrej rozgrywce i przygotowaniu na nowe

Pamiętam, jak w 2008 roku pisałem artykuły o zarządzaniu stresem w obliczu kryzysu ekonomicznego,...

[więcej]
30.03.2020

Rozwój w czasach zarazy

Rozwój znajduje się w ćwiartce matrycy Eisenhowera: WAŻNE/NIEPILNE – tak pokazują moje...

[więcej]
23.03.2020

Liderze - doładuj pozytywne emocje

O różnicach pomiędzy byciem menadżerem a liderem powiedziano już bardzo dużo. Aktualna sytuacja to...

[więcej]
13.03.2020

Jak oswoić niepewność – redukuj swój lęk

Kto z nas lubi się bać? Nie chcemy lęku. Unikamy go na różne sposoby (mniej i bardziej zdrowe)....

[więcej]
13.03.2020

Praca zdalna – kluczowe kwestie prawne

W związku z przyspieszonym transferem do pracy zdalnej, stykamy się z pytaniami ze strony działów...

[więcej]
03.03.2020

Jak cię widzą, tak ci płacą – o znaczeniu ubioru w biznesie

Mówi się, że nie powinniśmy oceniać książki po okładce. A i tak często to robimy - wydajemy opinię...

[więcej]
24.02.2020

Zwinność wodospadu, czyli agile mindset

Turkusowe zarządzanie, samoorganizujące się zespoły, zwinność organizacji. Znamy to, prawda? Te i...

[więcej]
29.01.2020

Project management z perspektywy czasu – jak było i jak będzie

Kiedy poprosiliśmy ministra gospodarki o honorowy patronat nad konferencją Project Management,...

[więcej]
16.12.2019

Samoorganizujący się zespół? Tak, ale po sFRISowaniu

Typowa sytuacja: dołączyłeś do projektu Agile i wiesz, że macie stać się zespołem...

[więcej]
04.12.2019

Goodness is good for business – kilka słów o programach wellbeing

Weekend trwa jeszcze w najlepsze, a Ty myślisz tylko o tym, że następnego dnia musisz iść do pracy....

[więcej]
15.11.2019

Rozwój po nowemu – WOW w procesach rozwojowych

Zmiana pokoleniowa w firmach, wszechobecna technologia i rzeczywistość VUCA kształtują nowe...

[więcej]
28.10.2019

Taki mamy klimat – globalne ocieplenie a przyszłość zarządzania projektami

Nie lubimy zmian. Byłoby świetnie, gdyby sprawy mogły podążać ustalonymi od dekad ścieżkami, gdzie...

[więcej]
08.10.2019

Uważny, obecny i skuteczny, czyli mindfulness lidera

Nie masz chwili wytchnienia. Nadmiar obowiązków, presja, pośpiech, konflikty, zmiany, oczekiwania,...

[więcej]
17.09.2019

Digitalne docenianie – spróbuj, co ci szkodzi

Słowa mają siłę. Szczególnie te, które wyrażają docenienie. Ale jak ich używać, gdy zwykłe...

[więcej]
26.08.2019

Wdrożenie BIM to droga do sukcesu - o ile nie idziesz na skróty

W branży budowlanej, jednej z branż sektora bądź co bądź usługowego, sukces opisany jest w bardzo...

[więcej]
06.08.2019

Program rozwojowy od kuchni – doprawiony 70:20:10

Zainspirowała mnie ostatnio międzynarodowa firma dostarczająca produkty żywnościowe bezpośrednio do...

[więcej]
29.07.2019

Czy opłaca się inwestować w personal branding kadry menadżerskiej?

Czy inwestując w markę osobistą menadżera, nie pomagamy mu w gładkim przejściu do konkurencji?...

[więcej]
08.07.2019

Wódz z nerwami na wodzy

Jaka jest wspólna cecha menadżerów? Poza tym, że kierują ludźmi w organizacjach, zdecydowana...

[więcej]
27.05.2019

Załatwiony w białych rękawiczkach

Menadżerze, markę osobistą buduj wtedy, kiedy masz pracę.

[więcej]
15.05.2019

BIM - siła kompetentnego zespołu

Ostatni rok to czas niezwykle intensywnego rozwoju BIM (Building Information Modeling) w Polsce....

[więcej]
08.04.2019

Głodni doceniania, czyli słów kilka o roli docenienia w miejscu pracy

Paradoks dzisiejszych czasów: mnożą się programy uznaniowe i benefitowe dla pracowników, a poziom...

[więcej]
26.03.2019

Złoto ukryte u konstruktorów, czyli Design For Assembly (DFA)

Realia pracy konstruktorów zwykle wyglądają tak, że menadżerowie oczekują od nich sporego tempa. Bo...

[więcej]
04.03.2019

Jak, a nie co – kiedy proces jest ważniejszy niż cel

Ludzie odnoszący sukcesy i ich nieodnoszący mają takie same cele.

[więcej]
18.02.2019

Business acumen, czyli czy leci z nami pilot

Poprawa EBITDA o 2,5% jest jednym z celów strategicznych pewnej firmy. Brzmi sensownie. Ale czy...

[więcej]
21.01.2019

Menadżerze, chcesz „uczynić” ludzi odpowiedzialnymi?

Jednym z wyzwań, o których najczęściej mówią liderzy, jest brak odpowiedzialności w ich...

[więcej]
09.01.2019

Storywatching w działaniach HR

W grudniu „Forbes” opublikował listę najlepiej zarabiających Youtuberów. Na jej szczycie znalazł...

[więcej]
17.12.2018

Trendy rozwojowe 2018/2019 – czym bije serce rozwoju?

I znów znienacka dopadł nas koniec roku! Myślę, że nie tylko mnie zatrważa, jak czas po prostu...

[więcej]
10.12.2018

Innowacyjność w Polsce – jak to naprawdę wygląda?

Innowacyjność w Polsce ma różne oblicza. Dużo w tym kontekście mówi się o start-upach, i słusznie....

[więcej]
05.11.2018

Relacje – cichy zabójca sprzedaży?

Od kilku lat w procesach sprzedażowych kładzie się nacisk na budowanie relacji z klientem. Kierunek...

[więcej]
29.10.2018

Zmiany i nowości w wytycznych i certyfikacji IPMA

Najnowsza wersja „Wytycznych Kompetencji Indywidualnych w Zarządzaniu Projektami, Programami i...

[więcej]
15.10.2018

Planowanie programu rozwojowego – z kim i o czym rozmawiać

Fakt: Programy rozwojowe często nie osiągają założonych rezultatów.

[więcej]
01.10.2018

Grywalizacja – let's talk about fun

Super poważny zawodowy świat zmienia oblicze. Domaga się świeżości, lekkości i funu. Millenialsi,...

[więcej]
03.09.2018

Czego menadżer może się nauczyć od psa?

Zespoły mogły się już uczyć od dzikich gęsi. Sprawdzonym trenerem okazał się też koń. Mnie...

[więcej]
20.08.2018

Kto decyduje o wdrożeniu strategii organizacji - duży i mały obrazek

Typowy obrazek z polskich organizacji: zarząd wypracowuje strategię, a następnie zaprasza...

[więcej]
06.08.2018

Zator ogłoszony, czyli BIM w zamówieniach publicznych już w Polsce

Wyobraźmy sobie taką sytuację. Długo oczekiwana inwestycja w centrum miasta. Przebudowa, która...

[więcej]
23.07.2018

Kultura narodowa w biznesowej globalnej wiosce – czy nadal ma znaczenie?

Dlaczego w Arabii Saudyjskiej manekiny sklepowe nie mają głów?

[więcej]
09.07.2018

Związki zawodowe – czy pojawią się w każdej firmie?

Na początku czerwca 2018 r. sejm przyjął ustawę, która zasadniczo zmienia przepisy regulujące...

[więcej]
18.06.2018

Programy rozwojowe i model 70:20:10 – historia z happy endem?

Odnoszę wrażenie, iż wszyscy zgadzamy się, że model 70:20:10 powinien stanowić kręgosłup programów...

[więcej]
21.05.2018

Etyczna sprzedaż w branży ubezpieczeniowej – poszukiwanie jednorożca?

„Czy da się wyżyć w sprzedaży, nie oszukując?” – takim pytaniem zaskoczył mnie kilka dni temu...

[więcej]
07.05.2018

Mentoring – nie zaczynaj od ogona

Nie mogę wyjść z zaskoczenia, gdy w kolejnej organizacji, która uruchamia mentoring, stykam się z...

[więcej]