26.11.2013

Perspektywa czasowa – inne podejście do badania satysfakcji z pracy

Standardowe badanie zadowolenia z pracy polega na opracowaniu listy spraw, którymi interesują się pracownicy, a następnie na opracowaniu skali oceny. Wypełniających ankiety najczęściej pyta się o zadowolenie z wynagrodzenia, otrzymanych szkoleń, relacji z przełożonym i współpracownikami, komunikacji wewnętrznej oraz awansu.

Zaletą takiego podejścia jest możliwość oceny szczegółowych aspektów pracy, wadą są problemy metodologiczne związane z interpretacją wyników. Z typowego badania zaangażowania w pracę trudno dowiedzieć się, jaka jest przyczyna problemów, które wpływają na satysfakcję z pracy. Z tego powodu proponuję dodatkową metodę pomiaru zadowolenia z pracy, która uzupełnia naszą wiedzę na temat tego, co pracownicy lubią, a czego nie lubią w pracy. Metoda ta oparta jest o stosunek pracownika do upływającego czasu.

Pojęcie "perspektywa czasowa" w psychologii nie jest nowe. W różnych badaniach wykazywano na przykład istotny związek pomiędzy motywacją, a wybieganiem w myślach w dalekie punkty w przyszłości. Jednak dopiero w ostatnich latach zjawisko to doczekało się większego zainteresowania badaczy. W największym stopniu przyczynił się do tego Philip Zimbardo, który wraz z Johnem Boydem opracował specjalny kwestionariusz służący do mierzenia pięciu perspektyw czasowych (w żargonie psychologicznym nazywanych perspektywami temporalnymi).
Człowiek, który swoją energię kontruje na przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości wykazuje bardzo charakterystyczne zachowania i postawy w stosunku do rodziny, pracy, zainteresowań a nawet finansów. Na przykład ci z nas, którzy żyją przede wszystkim dniem dzisiejszym mają często problemy z oszczędzaniem pieniędzy. Najciekawsze jest jednak to, że ludzie rzadko uświadamiają sobie, iż w swoim zachowaniu wykazują jakąś tendencję. Łącząc charakterystyczne zachowania ludzi z perspektywą czasową możemy łatwiej przewidywać siłę motywacji kogoś, kto zabiera się za jakąś pracę lub projekt. Zdaniem Zimbardo, struktura czasu jest bardziej rozbudowana niż nam się wydaje, bowiem składa się nie z trzech obszarów, a z pięciu.

Mamy zatem:

• przeszłość negatywną (przetrzymywane w pamięci bolesne doświadczenia życiowe, frustracje, kumulacja negatywnych emocji),

• przeszłość pozytywną (miłe i znaczące doświadczenia biograficzne, poczucie spełnia, nagrody oraz poczucie dumy z osiągnięć),

• teraźniejszość hedonistyczną (źródła codziennych przyjemności, nastawienie na poszukiwanie wrażeń, bodźców emocjonalnych),

• teraźniejszość fatalistyczną (wytworzone negatywne przekonania co do możliwości zaspokojenia różnych potrzeb, rozwijanie poglądów o przymierzu sił przeciwko nam lub naszym zamiarom),

• przyszłość (podejmowanie decyzji z myślą o odroczonych nagrodach oraz optymizm związany z planowaniem życia).

Skutki społeczne związane z wytworzeniem u kogoś silnej jednostronnej perspektywy czasowej mogą być bardzo istotne dla jednostki i całych grup a nawet społeczeństw. Zimbardo w jednym z wywiadów udzielanych "Gazecie Wyborczej" apelował do Polaków, aby porzucili przeszłość, bo zbyt mocno wpływa ona na zachowania w teraźniejszości (bardzo niski poziom zaufania społecznego). Również przebieg indywidualnej kariery zależy w dużym stopniu od tego, jak ktoś radzi sobie z niepomyślną przeszłością. Jeśli ciągle wraca do porażki, rozpamiętuje i szuka przyczyny, dlaczego spotkało go jakieś osobiste nieszczęście, to ma problemy z pokonywaniem trudności. Ludzie, którzy szybko zapominają o trudnych chwilach z przeszłości lepiej radzą sobie z bieżącymi problemami. Z drugiej strony, każdy z nas potrzebuje poczucia własnej skuteczności. To właśnie zapewnia wysoka koncentracja na przeszłości pozytywnej. Warto przechowywać w pamięci ważne i miłe chwile, które pozwalają nam uwierzyć we własne możliwości i talenty. Wzmacnia to determinację i konsekwencję w dążeniu do celu. Ludzie pozbawieni poczucia sukcesu w przeszłości unikają ambitnych wyzwań, wolą unikać rozczarowań i obniżają swoje oczekiwania wobec życia.

Sposób w jaki wytwarza się stosunek do czasu teraźniejszego związany jest z interpretacją bieżących wydarzeń. Chyba każdy spotkał się w życiu z negatywnym nastawieniem kogoś do jakiejś sprawy. Osoby takie wyróżniają się marudzeniem i utrudnianiem sobie życia. Ich umysły filtrują każdy pomysł szukając ukrytych celów. Są szczególnie wrażliwi na różnego rodzaju teorie spiskowe. Fatalizm jest więc silnie związany z nastawieniem do innych i ogólną postawą życiową. Obok teraźniejszości fatalistycznej, która powinna być przez każdego kontrolowana, funkcjonuje czas, który jest źródłem przyjemności. Hedonizm w różnych koncepcjach filozoficznych ma czasem negatywne oceny, ale w teorii Zimbardo podkreśla się, że bez czerpania przyjemności z codziennych drobnych spraw, trudno zachować równowagę emocjonalną. Warto na chwilę zapomnieć o całym świecie i dać porwać się pasji. Nie myśleć o efektach i zyskach ze swoich czynów, tylko cieszyć się jakąś pracą samą w sobie. Innymi słowy - czas teraźniejszy hedonistyczny polega na postawie pełnego zaangażowania, koncentracji na jakiejś sprawie "tu i teraz". Ludzie, którzy w pracy doświadczają takiego stanu mają wrażenie, że w takich chwilach czas stanął w miejscu.

Piąty wymiar perspektyw czasowych to przyszłość. Nie dzieli się ona już na aspekt negatywny i pozytywny, bo oczywiście nie sposób ocenić jej, zanim się wydarzy. Jednak część ludzi bardzo mocno przewiduje skutki swojego działania w przyszłości (postawa pro aktywna), a część woli biernie czekać na to, co przyniesie ślepy los (postawa reaktywna). Ci pierwsi, zwani przez Zimbardo "przyszłościowcami" lepiej planują, organizują i realizują swoje cele. Drudzy za to często popełniają te same błędy ze względu na nieuświadomiony schemat działania. Nie widzą swojego wpływu na to, gdzie znaleźli się w hierarchii społecznej.
Teoria perspektyw czasowych jest uniwersalna (da się nią objąć prawie wszystkie obszary zachowań) i niezwykle użyteczna do przewidywania siły motywacji.
Pięć wymiarów pozwala w interesujący i głęboki sposób scharakteryzować problemy współczesnego człowieka. Zimbardo zauważył, że ludzie odnoszący sukces w życiu charakteryzują się zrównoważoną perspektywą czasową (kontrolują negatywne wymiary czasu i rozwijają pozytywne wymiary). Natomiast kłopoty mają zazwyczaj ci, którzy skupiają się na jednym z wymiarów. Na przykład, jeśli ktoś zbyt mocno skupia się na karierze (skrajny przyszłościowiec), to cierpi na tym jego rodzina, przyjaciele i on sam ze względu na ciągłe gonienie za realizacją przyszłych celów. Z drugiej strony, skrajny hedonista, który nie myśli o przyszłości, ma skłonności do szukania coraz mocniejszych wrażeń (stąd eksperymentowanie z narkotykami, hazardem, przygodami seksualnymi, itp.).

Zainteresowanych pogłębieniem wiedzy o teorii perspektyw czasowych zapraszam do książki "Paradoks czasu" Zimabardo, gdzie w pasjonujący sposób przedstawione są dziesiątki praktycznych przykładów wykorzystania teorii do zrozumienia zachowań ludzi. Zamiast jednak pytać pracowników, czy są zadowoleni z warunków pracy, komunikacji wewnętrznej, otrzymanych szkoleń i podobnych spraw, można zbadać, jakie są dominujące w zespole perspektywy czasowe. Może jest tak, że sprawy z przeszłości nie pozwalają myśleć optymistycznie o realizacji zadań, albo przyszłość firmy widzi tylko jej kierownictwo. A może czas zatrzymują fataliści, którzy już znają odpowiedź na każde pytanie związane z rozwojem firmy? Warto to wiedzieć.

Chcąc zatem wiedzieć czy pracownicy lubią swoją pracę sprawdzajmy też (oprócz zadowolenia z typowych elementów pracy), jakie cele sami dostrzegają dla siebie, co pcha ich do rozwoju, co sprawia, że chce się im przychodzić do pracy oraz jakie nierozwiązane sprawy z przeszłości zabierają im energię do działania.


Paweł Błaszkiewicz - Trener Grupy ODiTK

 

Więcej o perspektywie czasowej przeczytać można:

  • P. Zimbardo, J. Boyd, Paradoks czasu, PWN, Warszawa 2009.
  • E. Tarkowska, Czas w społeczeństwie. Problemy, tradycje, kierunki badań, Ossolineum, Wrocław 1987.
  • M. Sobol-Kwapińska, Żyć chwilą? Postawy wobec czasu a poczucie szczęścia, KUL, Lublin 2007.
  • C. Nosal, B. Bajcar, Czas w umyśle stratega: perspektywa temporalna a wskaźnik zachowań strategicznych, "Czasopismo Psychologiczne" 1999, s. 55-68.
10.12.2018

Innowacyjność w Polsce – jak to naprawdę wygląda?

Innowacyjność w Polsce ma różne oblicza. Dużo w tym kontekście mówi się o start-upach, i słusznie....

[więcej]
05.11.2018

Relacje – cichy zabójca sprzedaży?

Od kilku lat w procesach sprzedażowych kładzie się nacisk na budowanie relacji z klientem. Kierunek...

[więcej]
29.10.2018

Zmiany i nowości w wytycznych i certyfikacji IPMA

Najnowsza wersja „Wytycznych Kompetencji Indywidualnych w Zarządzaniu Projektami, Programami i...

[więcej]
15.10.2018

Planowanie programu rozwojowego – z kim i o czym rozmawiać

Fakt: Programy rozwojowe często nie osiągają założonych rezultatów.

[więcej]
01.10.2018

Grywalizacja – let's talk about fun

Super poważny zawodowy świat zmienia oblicze. Domaga się świeżości, lekkości i funu. Millenialsi,...

[więcej]
03.09.2018

Czego menadżer może się nauczyć od psa?

Zespoły mogły się już uczyć od dzikich gęsi. Sprawdzonym trenerem okazał się też koń. Mnie...

[więcej]
20.08.2018

Kto decyduje o wdrożeniu strategii organizacji - duży i mały obrazek

Typowy obrazek z polskich organizacji: zarząd wypracowuje strategię, a następnie zaprasza...

[więcej]
06.08.2018

Zator ogłoszony, czyli BIM w zamówieniach publicznych już w Polsce

Wyobraźmy sobie taką sytuację. Długo oczekiwana inwestycja w centrum miasta. Przebudowa, która...

[więcej]
23.07.2018

Kultura narodowa w biznesowej globalnej wiosce – czy nadal ma znaczenie?

Dlaczego w Arabii Saudyjskiej manekiny sklepowe nie mają głów?

[więcej]
09.07.2018

Związki zawodowe – czy pojawią się w każdej firmie?

Na początku czerwca 2018 r. sejm przyjął ustawę, która zasadniczo zmienia przepisy regulujące...

[więcej]
18.06.2018

Programy rozwojowe i model 70:20:10 – historia z happy endem?

Odnoszę wrażenie, iż wszyscy zgadzamy się, że model 70:20:10 powinien stanowić kręgosłup programów...

[więcej]
21.05.2018

Etyczna sprzedaż w branży ubezpieczeniowej – poszukiwanie jednorożca?

„Czy da się wyżyć w sprzedaży, nie oszukując?” – takim pytaniem zaskoczył mnie kilka dni temu...

[więcej]
07.05.2018

Mentoring – nie zaczynaj od ogona

Nie mogę wyjść z zaskoczenia, gdy w kolejnej organizacji, która uruchamia mentoring, stykam się z...

[więcej]
23.04.2018

BIM Manager – praca szuka człowieka

BIM (Building Information Modeling) - ten skrót od 2 lat jest niesłychanie „modny” w branży...

[więcej]
09.04.2018

To coach or not to coach – coaching menadżerski w ujęciu MAC

Certyfikowani coachowie i związane z tym specjalizacje mnożą się jak grzyby po deszczu. Dostępny...

[więcej]
05.03.2018

Wszystko zaczyna się od empatii – Design Thinking

Irytujesz się, kiedy podczas dyskusji pada stwierdzenie: „Spróbuj wejść w moje buty”? Jeżeli to...

[więcej]
19.02.2018

Nowy rok, nowe cele – strategia a procesy i pracownicy

Początek roku to dla wielu organizacji ogłoszenie nowych kierunków i celów strategicznych będących...

[więcej]
05.02.2018

Sposób na przełom w innowacjach

Co robić, gdy wszystkie nisko wiszące owoce zostały już zebrane? W życiu – wiadomo – zwykle trzeba...

[więcej]
29.01.2018

Microlearning – panaceum na oporny mózg

Kto nie chciałby uczyć się szybciej, łatwiej, efektywniej? Niestety mózg często stawia nam czynny...

[więcej]
15.01.2018

Różnorodność w zespole boli i leczy

Z różnorodnością spotykamy się coraz częściej. Dotyczy ona już nie tylko płci czy pokolenia, ale...

[więcej]
18.12.2017

Co było i co będzie – trendy w HR 2017-2018

Rok 2017 dobiega końca. To czas podsumowań tego, co się udało, co zrobiliśmy, ale też moment, w...

[więcej]
04.12.2017

Building Information Modeling (BIM) – nowy wymiar branży budowlanej

Branża budowlana to stale rosnące wymagania w obszarze tworzenia nowej infrastruktury oraz nowych...

[więcej]
20.11.2017

O systemie antymobbingowym i antydyskryminacyjnym w działaniu - reagowanie i monitorowanie

Efektywny system antydyskryminacyjny i antymobbingowy opiera się na trzech filarach:...

[więcej]
06.11.2017

Etykieta biznesu czyli o kulturze budowania relacji

Co jakiś czas, w różnych sytuacjach, mamy okazję obserwować zachowania osób pełniących ważne...

[więcej]
23.10.2017

Kultura feedbacku - o sile informacji zwrotnej

O sile informacji zwrotnej korygującej dane mi było przekonać się w pewne czerwcowe przedpołudnie...

[więcej]
06.10.2017

TRIZ - fakty i mity

Każdy menadżer staje przed wyzwaniami przez duże „W”, w których nie ma mowy o prostej poprawie...

[więcej]
15.09.2017

Wymagania w projektach zwinnych – działasz Agile czy tylko o tym mówisz

„Działamy teraz Agile” to częsta deklaracja, którą potem szybko i boleśnie weryfikuje codzienność.

[więcej]
04.09.2017

E-learning – pięć filarów sukcesu

Apetyt polskich firm i urzędów na e-learning rośnie. Niestety próby jego wykorzystania często...

[więcej]
20.08.2017

Ewolucja w sprzedaży – przystosuj się albo zgiń

Świat się zmienia. W każdej dowolnie wybranej dziedzinie, wiedza i zasób informacji podwajają się...

[więcej]
31.07.2017

Zdawać czy nie zdawać - certyfikacja project management

Zapytałam Justynę, certyfikowaną Project Manager oraz moją bliską przyjaciółkę, czy wiedza, którą...

[więcej]
17.07.2017

O pracy płytkiej i głębokiej

„Tak to można szatkować kapustę” – powiedziała moja współpracowniczka, gdy w związku ze spóźnieniem...

[więcej]
03.07.2017

HR bez procesów – w tym szaleństwie jest metoda

HR jest zwyczajowo postrzegany jako dział, który „wspiera organizację”, „zaspokaja potrzeby...

[więcej]
26.06.2017

AGILE – zwinny sposób na projekt nie tylko dla IT

Złośliwi mówią, że gdyby na książce kucharskiej napisać Agile, to jej sprzedaż by wzrosła. Fakty są...

[więcej]
05.06.2017

Na co masz apetyt? BUY IN dla inicjatyw HR

Przypomnij sobie ostatnią sytuację, gdy byłeś wilczo głodny. Wszystko, co czujesz, to: chcę jeść!...

[więcej]
22.05.2017

Chwila prawdy dla systemu antymobbingowego i antydyskryminacyjnego

W pewnej organizacji do działu HR wpłynęła anonimowa skarga dotycząca molestowania seksualnego,...

[więcej]
09.05.2017

Wyróżnij się - standardy obsługi klienta z pomysłem

„Dzień dobry, dzień dobry wiewiórki i bobry” – tym zdaniem zostałam powitana na pokładzie samolotu...

[więcej]
03.04.2017

Tech-trendy i symplifikacja, czyli jak rozwijać Millenialsów

Na polskim rynku pracy obecnie funkcjonują dwa główne pokolenia: X oraz Millenialsi (pokolenie Y)....

[więcej]
20.03.2017

Zarządzanie przez cele (MBO) dla menadżera

System zarządzania przez cele, opisany przez Petera Drucker’a w książce: „Praktyka zarządzania”,...

[więcej]
07.03.2017

Uzupełnianie kompetencji w projekcie zwinnym

Nikt nie ma już wątpliwości. Cokolwiek by się nie działo Murphy zadziała. Projekt zaawansowany....

[więcej]
06.02.2017

Sposób na "syndrom szczupaka"

Termin „syndrom szczupaka” pochodzi od eksperymentu przeprowadzonego przez niemieckiego zoologa...

[więcej]