23.02.2015

Umowa o zakazie konkurencji - historia Michała

Michał zatrudnił się w dużej firmie informatycznej na stanowisku kierownika działu rozwoju produktów. Był programistą i praca ta była dla niego wprost wymarzonym awansem. Wątpliwości pojawiły się dopiero wtedy, gdy pracodawca zażądał podpisania umowy o zakazie konkurencji.

Jak wiele innych osób, Michał przyjmował często mniejsze i większe zlecenia, którymi zajmował się po pracy. Przynosiło mu to dodatkowy zarobek oraz doświadczenie z nieco innymi produktami, niż te, nad którymi pracował u swojego pracodawcy. Problem pojawił się, gdy szef przyniósł mu umowę o zakazie konkurencji, sformułowaną w taki oto sposób, że wykluczała ona właściwie każdą dotychczasową możliwość dodatkowego zarobku. Jej zapisy były bardzo restrykcyjne. Michał nie mógł nie tylko wykonywać czynności takich samych lub zbliżonych do tych, które wykonuje w ramach stosunku pracy, lecz także miał zakaz podejmowania jakiejkolwiek współpracy z firmami, które prowadziły działalność konkurencyjną wobec jego pracodawcy. Szczególnie ta druga regulacja, zawarta w umowie, była dla Michała trudna do przyjęcia - jego dodatkowe zajęcia dotyczyły bowiem projektów, które nie konkurowały bezpośrednio z tym, co robił dla pracodawcy, natomiast wykonywane były dla podmiotów, które już taką konkurencję stanowiły. Treść proponowanej umowy zreasumować można następująco - Michałowi nie wolno było wykonywać niczego, co choćby przypominało jego zajęcie u pracodawcy, ani też współpracować w jakikolwiek sposób z firmami, które działały na tym samym rynku, co jego macierzysta organizacja.

Umowa zawierała także dodatkowe przepisy dotyczące zakazu konkurencji już po ustaniu stosunku pracy, co ponownie wywołało poważne wątpliwości Michała. O ile mógł zrozumieć, dlaczego pracodawca chce ograniczyć jego możliwości zarobkowania w okresie, gdy będą współpracować, o tyle zupełnie nie wiedział, dlaczego zakaz ten obowiązywać ma także wtedy, gdy nie będzie ich już łączyła umowa o pracę. Pracodawca zaproponował bowiem Michałowi, iż po rozwiązaniu umowy o pracę zakaz konkurencji obowiązywać będzie nadal przez pełen rok.

Michał postanowił skonsultować się ze znajomym prawnikiem. Od niego dowiedział się, że zgodnie z art. 101(1) Kodeksu pracy, na zasadach określonych w odrębnej (od umowy o pracę) umowie, pracownik nie może prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy, ani też świadczyć pracy, w ramach stosunku pracy lub na innej podstawie, na rzecz podmiotu prowadzącego taką działalność. Za naruszenie tego zakazu pracownik musi zapłacić pracodawcy odszkodowanie, o ile ten doznał szkody majątkowej. Podobnie, zdaniem prawnika, pracodawca ma prawo proponować zawarcie umowy, zgodnie z którą możliwe jest ustanowienie zakazu podejmowania działalności konkurencyjnej już po ustaniu stosunku pracy, jednak dopuszczalne jest to wyłącznie w powiązaniu z odszkodowaniem wypłaconym pracownikowi, nie niższym za cały okres obowiązywania zakazu od 25 proc. wynagrodzenia pracownika. Odszkodowanie to może być wypłacane w miesięcznych transzach tak, by pracownik otrzymywał co miesiąc nie mniej niż jedną czwartą swojego normalnego wynagrodzenia.

Umowa Michała zawierała jednak inne warunki. Po pierwsze odszkodowanie dla pracownika przewidziano tam niższe, bo na poziomie 15 procent. Po drugie przyjęto dość dziwny mechanizm, który polegał na tym, że pracownik miałby obowiązek składania comiesięcznego oświadczenia na piśmie o tym, że nie wykonuje działalności konkurencyjnej - miało to stanowić warunek zapłaty kolejnej transzy odszkodowania. Jeśliby pracownik nie złożył jednak takiego oświadczenia, były pracodawca miałby prawo uznać automatycznie, że zakaz został złamany i zażądać w konsekwencji zapłaty odszkodowania w wysokości 15 proc. rocznej pensji pracownika. Dla prawnika Michała mechanizm ten w sposób oczywisty sprzeczny był z prawem. Nie można bowiem zobowiązać byłego już pracownika do składania comiesięcznych raportów i pozostawania w ciągłym kontakcie z poprzednim pracodawcą pod rygorem zapłaty kary umownej. Przepisy Kodeksu pracy na takie rozwiązanie nie zezwalają. Poza tym pracodawca proponował odszkodowanie niższe od minimalnego o 10 proc., co także należało uznać za naruszenie przepisów kodeksu.

Michał miał zatem dylemat. Gdyby nie podpisał umowy, pracodawca miałby prawo rozwiązać z nim stosunek pracy. Wskazuje na to Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 12 lutego 2013 r. (II PK 165/2012) i jego sentencja: "Odmowa podpisania umowy o zakazie konkurencji, (...) może uzasadniać wypowiedzenie angażu, gdyż przepisy zobowiązują zatrudnionego do szeroko rozumianej dbałości o dobro zakładu pracy (art. 100 § 2 pkt 4 k.p.). Pracodawca ma w takim wypadku prawo powołać się np. na utratę zaufania do podwładnego, zwłaszcza jeżeli są podstawy twierdzić, że ten rozważa zmianę miejsca pracy".

Z drugiej jednak strony, gdy umowa zawiera przepisy niezgodne z prawem, pracownik nie ma obowiązku jej podpisania, to znaczy - uściślając, jego decyzja o niepodpisaniu umowy nie może pociągać za sobą skutku w postaci zwolnienia. "Odmowa podpisania przez pracownika umowy o zakazie prowadzenia działalności konkurencyjnej nie jest uzasadnioną przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę, jeżeli przedstawiony przez pracodawcę projekt tej umowy zawierał postanowienia niezgodne z przepisami Kodeksu pracy" - orzekł w wyroku Sąd Najwyższy - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 listopada 1997 r. (I PKN 333/97).

Michał, uzbrojony w powyższą wiedzę, udał się na spotkanie z zaskoczonym tym faktem pracodawcą, bowiem nikt inny nie kwestionował wcześniej w jego firmie zapisów tejże umowy. Michałowi udało się w konsekwencji wynegocjować dla siebie bardziej korzystne warunki - takie, na które pozwalały zarówno przepisy Kodeksu pracy, jak i orzecznictwo sądów. Pracodawca, który, jak się okazuje, nie posiadał przedtem pełnej wiedzy o przepisach kodeksu, dostosował do nich wszystkie pozostałe umowy swoich pracowników.

 

Grzegorz Ilnicki - Trener Grupy ODiTK

17.09.2019

Digitalne docenianie – spróbuj, co ci szkodzi

Słowa mają siłę. Szczególnie te, które wyrażają docenienie. Ale jak ich używać, gdy zwykłe...

[więcej]
26.08.2019

Wdrożenie BIM to droga do sukcesu - o ile nie idziesz na skróty

W branży budowlanej, jednej z branż sektora bądź co bądź usługowego, sukces opisany jest w bardzo...

[więcej]
06.08.2019

Program rozwojowy od kuchni – doprawiony 70:20:10

Zainspirowała mnie ostatnio międzynarodowa firma dostarczająca produkty żywnościowe bezpośrednio do...

[więcej]
29.07.2019

Czy opłaca się inwestować w personal branding kadry menadżerskiej?

Czy inwestując w markę osobistą menadżera, nie pomagamy mu w gładkim przejściu do konkurencji?...

[więcej]
08.07.2019

Wódz z nerwami na wodzy

Jaka jest wspólna cecha menadżerów? Poza tym, że kierują ludźmi w organizacjach, zdecydowana...

[więcej]
27.05.2019

Załatwiony w białych rękawiczkach

Menadżerze, markę osobistą buduj wtedy, kiedy masz pracę.

[więcej]
15.05.2019

BIM - siła kompetentnego zespołu

Ostatni rok to czas niezwykle intensywnego rozwoju BIM (Building Information Modeling) w Polsce....

[więcej]
08.04.2019

Głodni doceniania, czyli słów kilka o roli docenienia w miejscu pracy

Paradoks dzisiejszych czasów: mnożą się programy uznaniowe i benefitowe dla pracowników, a poziom...

[więcej]
26.03.2019

Złoto ukryte u konstruktorów, czyli Design For Assembly (DFA)

Realia pracy konstruktorów zwykle wyglądają tak, że menadżerowie oczekują od nich sporego tempa. Bo...

[więcej]
04.03.2019

Jak, a nie co – kiedy proces jest ważniejszy niż cel

Ludzie odnoszący sukcesy i ich nieodnoszący mają takie same cele.

[więcej]
18.02.2019

Business acumen, czyli czy leci z nami pilot

Poprawa EBITDA o 2,5% jest jednym z celów strategicznych pewnej firmy. Brzmi sensownie. Ale czy...

[więcej]
21.01.2019

Menadżerze, chcesz „uczynić” ludzi odpowiedzialnymi?

Jednym z wyzwań, o których najczęściej mówią liderzy, jest brak odpowiedzialności w ich...

[więcej]
09.01.2019

Storywatching w działaniach HR

W grudniu „Forbes” opublikował listę najlepiej zarabiających Youtuberów. Na jej szczycie znalazł...

[więcej]
17.12.2018

Trendy rozwojowe 2018/2019 – czym bije serce rozwoju?

I znów znienacka dopadł nas koniec roku! Myślę, że nie tylko mnie zatrważa, jak czas po prostu...

[więcej]
10.12.2018

Innowacyjność w Polsce – jak to naprawdę wygląda?

Innowacyjność w Polsce ma różne oblicza. Dużo w tym kontekście mówi się o start-upach, i słusznie....

[więcej]
05.11.2018

Relacje – cichy zabójca sprzedaży?

Od kilku lat w procesach sprzedażowych kładzie się nacisk na budowanie relacji z klientem. Kierunek...

[więcej]
29.10.2018

Zmiany i nowości w wytycznych i certyfikacji IPMA

Najnowsza wersja „Wytycznych Kompetencji Indywidualnych w Zarządzaniu Projektami, Programami i...

[więcej]
15.10.2018

Planowanie programu rozwojowego – z kim i o czym rozmawiać

Fakt: Programy rozwojowe często nie osiągają założonych rezultatów.

[więcej]
01.10.2018

Grywalizacja – let's talk about fun

Super poważny zawodowy świat zmienia oblicze. Domaga się świeżości, lekkości i funu. Millenialsi,...

[więcej]
03.09.2018

Czego menadżer może się nauczyć od psa?

Zespoły mogły się już uczyć od dzikich gęsi. Sprawdzonym trenerem okazał się też koń. Mnie...

[więcej]
20.08.2018

Kto decyduje o wdrożeniu strategii organizacji - duży i mały obrazek

Typowy obrazek z polskich organizacji: zarząd wypracowuje strategię, a następnie zaprasza...

[więcej]
06.08.2018

Zator ogłoszony, czyli BIM w zamówieniach publicznych już w Polsce

Wyobraźmy sobie taką sytuację. Długo oczekiwana inwestycja w centrum miasta. Przebudowa, która...

[więcej]
23.07.2018

Kultura narodowa w biznesowej globalnej wiosce – czy nadal ma znaczenie?

Dlaczego w Arabii Saudyjskiej manekiny sklepowe nie mają głów?

[więcej]
09.07.2018

Związki zawodowe – czy pojawią się w każdej firmie?

Na początku czerwca 2018 r. sejm przyjął ustawę, która zasadniczo zmienia przepisy regulujące...

[więcej]
18.06.2018

Programy rozwojowe i model 70:20:10 – historia z happy endem?

Odnoszę wrażenie, iż wszyscy zgadzamy się, że model 70:20:10 powinien stanowić kręgosłup programów...

[więcej]
21.05.2018

Etyczna sprzedaż w branży ubezpieczeniowej – poszukiwanie jednorożca?

„Czy da się wyżyć w sprzedaży, nie oszukując?” – takim pytaniem zaskoczył mnie kilka dni temu...

[więcej]
07.05.2018

Mentoring – nie zaczynaj od ogona

Nie mogę wyjść z zaskoczenia, gdy w kolejnej organizacji, która uruchamia mentoring, stykam się z...

[więcej]
23.04.2018

BIM Manager – praca szuka człowieka

BIM (Building Information Modeling) - ten skrót od 2 lat jest niesłychanie „modny” w branży...

[więcej]
09.04.2018

To coach or not to coach – coaching menadżerski w ujęciu MAC

Certyfikowani coachowie i związane z tym specjalizacje mnożą się jak grzyby po deszczu. Dostępny...

[więcej]
05.03.2018

Wszystko zaczyna się od empatii – Design Thinking

Irytujesz się, kiedy podczas dyskusji pada stwierdzenie: „Spróbuj wejść w moje buty”? Jeżeli to...

[więcej]
19.02.2018

Nowy rok, nowe cele – strategia a procesy i pracownicy

Początek roku to dla wielu organizacji ogłoszenie nowych kierunków i celów strategicznych będących...

[więcej]
05.02.2018

Sposób na przełom w innowacjach

Co robić, gdy wszystkie nisko wiszące owoce zostały już zebrane? W życiu – wiadomo – zwykle trzeba...

[więcej]
29.01.2018

Microlearning – panaceum na oporny mózg

Kto nie chciałby uczyć się szybciej, łatwiej, efektywniej? Niestety mózg często stawia nam czynny...

[więcej]
15.01.2018

Różnorodność w zespole boli i leczy

Z różnorodnością spotykamy się coraz częściej. Dotyczy ona już nie tylko płci czy pokolenia, ale...

[więcej]
18.12.2017

Co było i co będzie – trendy w HR 2017-2018

Rok 2017 dobiega końca. To czas podsumowań tego, co się udało, co zrobiliśmy, ale też moment, w...

[więcej]
04.12.2017

Building Information Modeling (BIM) – nowy wymiar branży budowlanej

Branża budowlana to stale rosnące wymagania w obszarze tworzenia nowej infrastruktury oraz nowych...

[więcej]
20.11.2017

O systemie antymobbingowym i antydyskryminacyjnym w działaniu - reagowanie i monitorowanie

Efektywny system antydyskryminacyjny i antymobbingowy opiera się na trzech filarach:...

[więcej]
06.11.2017

Etykieta biznesu czyli o kulturze budowania relacji

Co jakiś czas, w różnych sytuacjach, mamy okazję obserwować zachowania osób pełniących ważne...

[więcej]
23.10.2017

Kultura feedbacku - o sile informacji zwrotnej

O sile informacji zwrotnej korygującej dane mi było przekonać się w pewne czerwcowe przedpołudnie...

[więcej]
06.10.2017

TRIZ - fakty i mity

Każdy menadżer staje przed wyzwaniami przez duże „W”, w których nie ma mowy o prostej poprawie...

[więcej]