28/10/2014

Wypalenie zawodowe

Lubisz swoją pracę czy może dosięga Cię syndrom wypalenia zawodowego? Czy wszyscy jesteśmy łatwopalni?

"Aby się wypalić, trzeba najpierw płonąć". (M. Pines)

Wstaję rano, myślę: "Tylko nie to, znowu do pracy". Tak myślę w poniedziałek. We wtorek, środę i czwartek - podobnie, dopada mnie lekka frustracja. Myślę sobie: "Dzień świstaka". W piątek żyję nadzieją, że szybko się skończy. Męczą  mnie klienci, koledzy ze swoimi problemami. Wszyscy chcą szybko, dobrze i tanio. Zaczynam myśleć o nich jak o kolejnym projekcie, o nudnym, nikomu niepotrzebnym raporcie czy mało istotnej sprawie do załatwienia. Źle sypiam, nie mam apetytu. Wieczorami nie mam ochoty nigdzie wyjść, spotkać się z kimś, rozmawiać. Z czasem przerasta mnie myśl o pójściu następnego dnia do pracy. Postanawiam wyjechać na urlop, zregenerować się. Wyjeżdżam na trzy tygodnie. Urlop w porządku, bez rewelacji, choć obiektywnie patrząc - miejsce i klimat wspaniałe. Rodzina martwi się o mnie, bo dotychczas inicjowanie działań należało do mnie,  byłam/byłem motorem zwiedzania.  Może warto byłoby pójść na jakiś kurs? Kiedyś nowe trendy bardzo mnie interesowały - ale teraz zwyczajnie brakuje mi energii i zainteresowania. Kiedyś moja praca to była pasja - teraz to "sprawa do załatwienia". Drażni mnie tak wiele rzeczy, przerasta wykonanie najprostszych czynności, choćby pójście na pocztę.

Brzmi znajomo? Mam nadzieję, że nie. Ale jeśli tak, to sprawdź, bo być może jesteś na drodze do wypalenia zawodowego.

Skąd się bierze i czym jest?

Wypalenie zawodowe to proces, który zakrada się do nas po cichutku, ukradkiem. Pracujesz, bardzo lubisz swoją pracę, angażujesz się w nią, dokształcasz. Uczysz się radzić sobie w bardzo trudnych sytuacjach, rozwiązujesz skomplikowane problemy. Z drugiej strony - ponieważ bardzo lubisz to, co robisz - stajesz się artystą w swoim fachu. Artyzm wymaga wspinania się na wyżyny intelektualne. Nie zawsze są one doceniane przez otoczenie, zauważane przez rodzinę, odpowiednio wynagradzane. Czasem uznanie objawia się nadmiarem dodatkowych ról i obowiązków. Jeśli nic nie zmienia się w Twojej pracy poza dodaniem nowych i nieodebraniem starych obowiązków - możesz zacząć tracić złudzenia dotyczące wizji własnej ścieżki rozwoju, pracy. Zaczynasz zderzać się z szarą rzeczywistością, ze swoimi podkręconymi przez zmęczenie myślami.

To wszystko sprawia, że bez odpowiedniej strategii możemy się wypalić. Oczywiście są osoby bardziej i mniej podatne na wypalenie. Nie zawsze mówimy też o wypaleniu zawodowym, a o chwilowym przemęczeniu.

Po czym więc poznać syndrom wypalenia zawodowego? Christina Maslach, najbardziej znana badaczka tego zjawiska wyodrębniła 3 główne obszary: zespół wyczerpania emocjonalnego, depersonalizację oraz obniżone poczucie własnych dokonań. 

Zespół wyczerpania emocjonalnego najczęściej objawia się unikaniem obowiązków zawodowych. Jesteśmy tak zmęczeni emocjonalnie i fizycznie, że szukamy sposobów na zmniejszenie liczby spotkań,  zadań i innych sposobów na oddalenie się z biura. Powrót do pracy powoduje przykry stan emocjonalny, pojawiać się może frustracja i zmęczenie, przeświadczenie o wielości i złożoności codziennych problemów i niemoc poradzenia sobie z nimi.  

Pracownik nie zawsze może sobie pozwolić na ucieczkę od współpracowników. Włączają się wtedy inne strategie: reakcja dystansowania się, czyli wycofywania się z kontaktów. Zaczynamy ograniczać do minimum czas poświęcany współpracownikom. Taka chęć ucieczki może doprowadzić do depersonalizacji, zaczynamy traktować ich przedmiotowo, jak "nośnik" zadań czy problemów lub jako kolejne "przypadki" do załatwienia w godzinach pracy.

Wielość obciążeń powodować może rozmycie się pasji, co prowadzić może do poczucia, że tyle wysiłku wkładaliśmy w tę pracę, a nagroda jest niewystarczająca. Tak się staramy, a współpracownicy, szefowie są niewdzięczni, nie doceniają naszej wiedzy i fachowości, nie wynagradzają nas wystarczająco. Przestajemy czerpać satysfakcję z pracy, z rozwoju. Zaczynamy wątpić w sensowność naszych działań.

Jak sobie radzić? Jak zapobiegać?

Pierwsza i podstawowa zasada brzmi: dostrzeż problem i chciej coś z tym zrobić. Póki nie będzie w Tobie chęci wyjścia z sytuacji, to żaden sposób nie będzie dobry. A sposobów na to, aby poradzić sobie z wypaleniem zawodowym, albo mu zapobiec (zapobiec np. w pogłębianiu się tego stanu) jest wiele:

Dbanie o różnorodność w obrębie wykonywanego zawodu: nowe obszary zawodowe, zmiana zakresu odpowiedzialności, zadań, zamiana z kimś z zespołu, pisanie artykułów do wewnętrznego newslettera, udzielanie się w organizacjach non-profit, ścisłe ustalenie, kiedy masz dni koncepcyjne, a kiedy jesteś dla ludzi.

Równowaga pomiędzy życiem zawodowym a rodzinnym: dbanie o swoją rodzinę, czas dla niej, czas dla siebie, czas na bawienie się swoimi/waszymi pasjami, zainteresowaniami. To także czas na spotkania z ludźmi, którzy nas pozytywnie "doładowują". I co ważne: bezwzględne dbanie o czas relaksu po okresie intensywnej pracy. Bezwzględny odpoczynek w weekend - zero komputera, tylko czas dla Ciebie i rodziny.

Zadbanie o swoje ciało tak, aby ono zadbało o nasze emocje. Wszyscy doskonale wiemy, że emocje wpływają na nasze ciało. W drugą stronę jest dokładnie tak samo. Najprostsze działania, jakie możesz podjąć, aby się "spionizować" to na przykład zbilansowana dieta oraz regularność spożywanych posiłków (więcej niż wczesne śniadanie i późna kolacja: mówi się o trzech do pięciu niewielkich posiłkach dziennie). Kolejnym prostym zaleceniem jest ruch: 3x30x130, czyli trzy razy w tygodniu po minimum 30 minut z tętnem 130. To może być basen, intensywniejszy spacer, nordic walking, bieganie interwałowe, jazda na rowerze, jazda konna, gra w siatkówkę, piłkę nożną, zumba. Cokolwiek, co jest ruchem i sprawia Tobie przyjemność.

Odwaga w zarządzaniu relacjami. Przyjrzyj się, które relacje są dla Ciebie dobre, wspierające, a które są toksyczne. Nie rozmieniaj się na drobne w imię "bycia wszystkim dla każdego". Miej odwagę w zakończeniu znajomości i relacji zawodowych z osobami, które zwyczajnie Tobie nie służą. To często bolesny dla obu stron proces, jednocześnie mocno oczyszczający i odświeżający.

Rozpoznanie i poradzenie sobie z codziennymi stresorami, czyli co Cię stresuje i na ile możesz wyeliminować ten czynnik? Jeśli nie możesz go wyeliminować, to jak możesz zminimalizować jego wpływ? Odizolować się? Przekazać komuś innemu daną czynność? Uznać, że "ten typ tak ma"? "Zaprzyjaźnić się" ze stresorem? Nauczyć się kilku prostych technik relaksacyjnych? Spojrzeć na problem z innej perspektywy? Zastanowić się, na ile potrzebnie się nim zajmujesz? 

Poznanie i akceptacja siebie i swoich zasobów. Kim jesteś? Jakie są Twoje mocne strony, Twoje zdolności, a gdzie są Twoje słabsze obszary? Co możesz, a czego nie chcesz w sobie zmieniać? Na ile jesteś gotowa/gotów do zaakceptowania tego kim i gdzie jesteś? Gdzie chcesz być za 5, 10 lat? A czego zdecydowanie nie chcesz? Jakie Są Twoje wartości, którymi się kierujesz na co dzień? Kto jest lub może być Twoim wsparciem w trudnych momentach? Co innego chcesz i możesz realnie robić? Co Cię potencjalnie może zainteresować? Czego już na pewno nie chcesz robić? Jakie większe lub mniejsze sukcesy odniosłaś/odniosłeś ostatnio w pracy?

Ognioodporni

Każdy z nas ma w sobie potencjał do tego, by zapobiec lub wyjść z wypalenia zawodowego. Kluczem jest poznanie i akceptacja siebie, chęć przeciwdziałania lub zapobiegania, a przede wszystkim wiara w to, że potrafimy, że możemy i że zawsze jest jakieś rozwiązanie i wyjście.

Zaangażowanie to bezpośrednie przeciwieństwo wypalenia, to Twoja ognioodporność - i  jej właśnie życzę Tobie z całego serca.  

 

Dorota Jakubowska Kurzec - Trener Grupy ODiTK

 

 

 

Autor artykułu
DOROTA JAKUBOWSKA-KURZEC
22/11/2021

Innowacje w czasie katastrofy klimatycznej

Potrzeba nam dziś rewolucyjnych, dysruptywnych innowacji - tysięcy nakładających się większych i...

4/10/2021

Docenianie - bo żeby docenić…. trzeba cenić

Jak to jest, że 80% badanych Polaków uważa, że warto doceniać, chciałoby być docenianych częściej i...

20/09/2021

Jaką wartość mają wartości w Twojej organizacji?

Jeśli przed pandemią - choć z trzaskiem - dźwigaliśmy braki w kulturze komunikacji czy współpracy w...

7/09/2021

CONTROLLER 5.0 - Controlling Leaders of To(morrow)Day

VUCA Times, globalizacja, Big Data, automatyzacja, robotyzacja, zamiana towarów w usługi, zwinne i...

30/08/2021

Na szerokie wody mnie weź – onboarding w zdalnym wydaniu

Nie zawsze łatwa decyzja o odejściu z poprzedniej firmy, nowe środowisko i zadania, a to wszystko w...

30/07/2021

Klimatyczny wstrząs dla biznesu - „Fit for 55”

Trudno nie dostrzegać symptomów zmian klimatu. Nie tylko zarządzający, ale też pracownicy firm na...

9/07/2021

Trening silnej woli latem (i nie tylko) – to możliwe!

Siła woli to pojęcie, o którym słyszy się stosunkowo często. Zazdrościmy jej tym, którzy ją mają....

21/06/2021

Inspiracja i pragmatyzm – program rozwojowy dla menadżerów w modelu 70:20:10 (case study)

Najbardziej lubię się uczyć na przykładach. Jest w nich dużo inspiracji, ale i lekcji o tym, co...

7/06/2021

Eksperymentowanie - Agile Mindset od kuchni

Zarządzanie w środowisku, w którym nie zachodziły częste zmiany, było relatywnie łatwe. Gdy jest...

24/05/2021

Jaka piękna katastrofa – lekcje płynące z Misji Apollo 13

Wszyscy wiemy, że warto uczyć się na sukcesach. A ja, tak jak bohater filmu Ridleya Scotta „Dobry...

10/05/2021

Nowe potrzeby to nowe benefity – jak zapewnić pracownikom wsparcie psychologiczne

Nowe potrzeby pracowników wymagają świeżego spojrzenia na benefity.

27/04/2021

Agile Mindset – hit czy kit?

Agile, agility, agile mindset, zwinność, agile leadership - to hasła, które od miesięcy są na...

19/04/2021

Na „covidową rzeczywistość” odpowiedz realizmem

Czy wiesz, że większość ludzi poświęca ponad 80% swojego życia na rozpamiętywanie tego, co było lub...

15/03/2021

Leadership w nowej normalności

O transformacji przywództwa mówiono od przynajmniej 10 lat. Jednak to ostatni rok pokazał prawdziwe...

18/01/2021

Zarządzanie konfliktem – ważny element dobrego przywództwa

Burza i pioruny, a potem ciche dni – znasz to? A może jednak od początku cisza, ale atmosfera w...

10/12/2020

Od czego zacząć, gdy spada sprzedaż?

Spadek sprzedaży stawia zarządzających firmą przed dylematem, jak najlepiej na zmiennym rynku...

27/11/2020

Czy sprzedawać wszystkim klientom?

Kiedy spadają przychody, rodzi się pokusa, by sprzedawać wszystkim klientom, którzy się pojawią....

18/11/2020

Zwinność jest wtedy, gdy piłka jest w grze – krótki przewodnik po AGILITY

W sporcie zwinność jest bezcenna. Szybkie podania, przejęcia, zmiany, przepływ energii między...

22/10/2020

Kogo zatrudnić na Dyrektora Sprzedaży? To zależy, co i jak ma sprzedawać

Firma chce się rozwijać, walczyć o rynek, w „covidowych” warunkach dodatkowo poszerzyła lub...

30/09/2020

Oczywiste problemy biznesowe i nieoczywiste odpowiedzi w czasach Covid-19

Wiele firm staje przed wyzwaniem dalszego projektowania swojego wzrostu w wyjątkowo zmiennym...

29/09/2020

Wirtualne przywództwo, czyli lider w digitalnym świecie

Przywództwo to świadomy wybór, sama charyzma nie wystarczy, by być dobrym liderem.

28/09/2020

Strategia w czasach pandemii

Często kryzys, obok zagrożenia, stwarza nowe okazje. Aby je dostrzec, trzeba być elastycznym....

4/09/2020

Tarcza 4.0. i kolejne zmiany w prawie pracy

Kolejna tarcza antykryzysowa wprowadziła sporo ważnych zmian w prawie pracy.

22/08/2020

Kontrolujesz własne decyzje? O pułapkach, które funduje nam mózg

Mózg wpada w wiele różnych pułapek, z których nie zdajemy sobie sprawy. A one mają wpływ na...

4/08/2020

BIM Koordynator – pierwsza linia obrony

Ostatni rok będziemy pamiętać nie tylko jako rok Covid-19, ale też rok gwałtownej rewolucji...

30/07/2020

Inne podejście do sukcesji

Wiadomo, że słowo 'sukces' kojarzy się pozytywnie. A co się stanie, kiedy dodamy do niego dwie...

29/06/2020

Are you ready to go online? Jak przygotować handlowców do transformacji sprzedaży

O transformacji sprzedaży do online mówiono od kilku dobrych lat, ale była to raczej aspiracja,...

15/06/2020

Projekt ekstremalny od środka – the good, the bad and the ugly

Niezwykłe czasy rodzą niezwykłe historie. Przedstawiam anatomię z projektu, który okazał się być...

1/06/2020

Jak motywować w nieprzewidywalnych czasach

Menadżerowie wciąż poszukują skutecznych sposobów motywowania swoich pracowników. A jeśli w tzw....

27/04/2020

O co tyle krzyku z odpornością psychiczną?

Wyobraź sobie, że jesteś wysoko w górach. Pogoda może zmienić się w każdej chwili. Czasem świeci...

6/04/2020

Ty kontra stres – o mądrej rozgrywce i przygotowaniu na nowe

Pamiętam, jak w 2008 roku pisałem artykuły o zarządzaniu stresem w obliczu kryzysu ekonomicznego,...

30/03/2020

Rozwój w czasach zarazy

Rozwój znajduje się w ćwiartce matrycy Eisenhowera: WAŻNE/NIEPILNE – tak pokazują moje...

23/03/2020

Liderze - doładuj pozytywne emocje

O różnicach pomiędzy byciem menadżerem a liderem powiedziano już bardzo dużo. Aktualna sytuacja to...

13/03/2020

Jak oswoić niepewność – redukuj swój lęk

Kto z nas lubi się bać? Nie chcemy lęku. Unikamy go na różne sposoby (mniej i bardziej zdrowe)....

13/03/2020

Praca zdalna – kluczowe kwestie prawne

W związku z przyspieszonym transferem do pracy zdalnej, stykamy się z pytaniami ze strony działów...

3/03/2020

Jak cię widzą, tak ci płacą – o znaczeniu ubioru w biznesie

Mówi się, że nie powinniśmy oceniać książki po okładce. A i tak często to robimy - wydajemy opinię...

24/02/2020

Zwinność wodospadu, czyli agile mindset

Turkusowe zarządzanie, samoorganizujące się zespoły, zwinność organizacji. Znamy to, prawda? Te i...

29/01/2020

Project management z perspektywy czasu – jak było i jak będzie

Kiedy poprosiliśmy ministra gospodarki o honorowy patronat nad konferencją Project Management,...

16/12/2019

Samoorganizujący się zespół? Tak, ale po sFRISowaniu

Typowa sytuacja: dołączyłeś do projektu Agile i wiesz, że macie stać się zespołem...

4/12/2019

Goodness is good for business – kilka słów o programach wellbeing

Weekend trwa jeszcze w najlepsze, a Ty myślisz tylko o tym, że następnego dnia musisz iść do pracy....