31.08.2015

Zasada uprzywilejowania pracownika

Uprzywilejowanie pracownika dotyczy każdej osoby i wynika z art. 18 kodeksu pracy.

Przywilej to prawo do korzystania ze szczególnych względów lub możliwość uchylenia się od jakiegoś powszechnego obowiązku. Skojarzenie z przywilejami w pracy dotyczy najczęściej takich tematów jak emerytury górnicze czy mundurowe, ochrona dla działaczy związkowych a także gwarancja pracy dla osób w wieku przedemerytalnym. Tak naprawdę uprzywilejowanie dotyczy każdego pracownika - gwarantowane jest przez kodeks pracy.

Na czym polega to w praktyce? Zasada jest dość prosta, każdy pracownik ma prawo wycofać się z oświadczenia, które złożył pracodawcy w dowolnej sprawie. Warunek jest jeden - propozycja, na którą przystał pracownik, musi być dla niego mniej korzystna niż przepisy prawa pracy. W praktyce oznacza to, że wszędzie tam, gdzie kodeks pracy przyznaje pracownikowi jakieś uprawnienie, a pracownik się go zrzeknie, istnieje możliwość, aby się z takiej deklaracji wycofać. Pozwala na to wprost art. 18 kodeksu pracy, który stanowi, że postanowienia umów o pracę oraz innych aktów, na których podstawie powstaje stosunek pracy, nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy. Co więcej, postanowienia tych umów i aktów, mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy, są nieważne; zamiast nich stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy. Całość tego mechanizmu składa się na zasadę uprzywilejowania pracownika i automatyzmu prawnego prawa pracy.

Czy to praktyczny problem, czy tylko abstrakcyjna zasada prawna? Zdecydowanie to pierwsze. Prawu cywilnemu, które ma zastosowanie, gdy wynajmujemy mieszkanie, kupujemy samochód zawieramy umowę o dzieło, towarzyszy zasada swobody umów. Sprowadza się ona do prostej reguły - to, co nie jest wprost zakazane, jest dozwolone. Możemy więc według naszego uznania ustalać wysokość czynszu mieszkania, ustalać liczbę rat, w których zapłacimy za samochód czy też umówić wysokość kar umownych za niezrealizowanie dzieła w terminie.

Wydawałoby się, że ta sama swoboda towarzyszy nam w regulowaniu spraw związanych z pracą. Tak nie jest. Ustawodawca, chroniąc prawa pracownika, przewidział wiele sytuacji, w których zrezygnował z możliwości oddania pracownikowi i pracodawcy swobody ukształtowania zasad współpracy. Stąd konkretność i sztywność wielu przepisów kodeksu pracy. Nie wolno także nakładać na pracownika obowiązków, których nie przewiduje kodeks pracy albo nakładać obowiązków bardziej dolegliwych, dalej idących, niż te kodeksowe.

Jak to wygląda w praktyce? Nie wolno płacić pracownikowi mniej niż wynagrodzenie minimalne, nie można zlecać mu pracy ponad 13 godzin dziennie. Nie można nie stosować zasad BHP. Zgoda pracownika nie ma tu znaczenia, a jeśli nawet ją wyraził, to jest ona nieważna, niewiążąca i nie wywołuje skutków prawnych. Problem może pojawić się też w innym miejscu. Niektóre zapisy umów o pracę mogą być interpretowane jako korzystniejsze dla pracownika niż przepisy prawa pracy. Przykładem może być sytuacja, w której pracownik negocjuje z pracodawcą dłuższy okres wypowiedzenia umowy o pracę, np. 5 miesięczny, niż kodeksowy. Może być to uznane za korzystniejsze dla pracownika niż najdłuższy, gwarantowany przez kodeks - 3 miesięczny okres. Korzystniejszy, bo dający pracownikowi szansę na większą stabilność zawodową i lepsze zabezpieczenie przed ryzykiem bezrobocia. Może się jednak okazać, że pracownik znajdzie lepszą pracę i sam będzie chciał zrezygnować z zatrudnienia u dotychczasowego pracodawcy. Wtedy, mimo że okres wypowiedzenia umowy został wydłużony na jego korzyść i za jego zgodą, pracownik może domagać się skrócenia okresu wypowiedzenia do ustawowego, jako korzystnego w danej chwili. To, co dzisiaj jest dla pracownika korzystniejsze, jutro już nie musi tak być postrzegane.

Zasada uprzywilejowania pracownika jest jednocześnie zasadą korzystności, w której to pracownik, na każdym etapie zatrudnienia, ma możliwość stosowania takich modyfikacji warunków zatrudnienia, które są dla niego lepsze. Powyższe rozważania wynikają w szczególności z dorobku orzeczniczego sądów pracy. W wyroku z dnia 26 marca 2014 r. Sąd Najwyższy orzekł, że: "dopuszczalne jest umowne postanowienie o skróceniu okresu wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przez pracownika. Ważność takiego postanowienia musi zostać oceniona poprzez pryzmat zasady uprzywilejowania pracownika z art. 18 k.p. Korzystność postanowienia umowy powinna być oceniona na chwilę zawarcia umowy, a nie na chwilę dokonania wypowiedzenia. Ocena ta powinna być w miarę możliwości zobiektywizowana. Powinna jednak uwzględniać okoliczności faktyczne każdej sprawy. Nie powinno ulegać wątpliwości, że dokonanie wypowiedzenia przez pracownika z krótszym okresem wypowiedzenia jest dla niego, z reguły, korzystne. W ocenie postanowień umownych konieczne jest również uwzględnienie woli pracownika, który może mieć interes w wyrażeniu zgody na pozornie niekorzystne dlań rozwiązania. Istotne może się więc okazać nawet subiektywne przekonanie o korzystności postanowienia umownego".

W wyroku z dnia 13 marca 2013 r. Sąd Najwyższy orzekł, że: "zwolnienie pracownika z obowiązku świadczenia pracy jest obiektywnie niekorzystne dla pracownika, czego nie zmienia zachowanie prawa do wynagrodzenia. Z tego względu porozumienie pracownika z pracodawcą dopuszczające takie zwolnienie powinno być szczególnie uważnie ocenione w świetle przepisów o wadach oświadczeń woli i pod względem zgodności z zasadą uprzywilejowania pracownika (art. 18 § 1 i 2 k.p.)". Natomiast w wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 8 lipca 2010 r. wskazano, że: "jakiekolwiek postanowienia umowne, wyłączające obowiązek zapłaty przez pracodawcę odszkodowania w przypadku rozwiązania umowy o pracę w określonym trybie, należy uznać za nieważne na podstawie art.101(2) k.p. w związku z art.18 k.p.".

Co to w praktyce oznacza dla pracodawców? Po pierwsze to, że wyobraźnia, która podpowiada czasem w praktyce kadrowej pomysły niestandardowe, powinna przejść przez filtr zgodności z prawem pracy. Dlatego, że zaakceptowane przez pracownika pomysły mogą w sytuacji konfliktowej zostać skutecznie zakwestionowane w oparciu o zasadę uprzywilejowania i automatyzmu prawnego prawa pracy. Po drugie to, że budowanie przepisów korporacyjnych musi uwzględniać realia polskie. Wiele firm funkcjonuje w otoczeniu międzynarodowym i budowanie ich standardów kadrowych polega na prostej implementacji dorobku korporacji. Taka operacja może się nie udać, bo realia krajowe w zakresie prawa pracy najczęściej się różnią. Jest także trzeci powód, nie ma sensu budować rozbudowanego systemu kontroli i kar dla pracowników, np. za naruszanie zakazu konkurencji lub dochowania tajemnicy przedsiębiorstwa, gdy wykraczają one poza ramy kodeksu pracy.

Podpis pracownika w pewnych sytuacjach cofnąć łatwo, opieranie na nim strategii kadrowej spółki może być czasami złudne, szczególnie, gdy do umowy o pracę próbuje się przemycić treści, które z regułami kodeksu pracy pozostają w dość luźnej zgodności.

 

Grzegorz Ilnicki - Trener Grupy ODiTK

 

 

 

04.09.2020

Tarcza 4.0. i kolejne zmiany w prawie pracy

Kolejna tarcza antykryzysowa wprowadziła sporo ważnych zmian w prawie pracy.

[więcej]
02.09.2020

Wirtualne przywództwo, czyli lider w digitalnym świecie

Przywództwo to świadomy wybór, sama charyzma nie wystarczy, by być dobrym liderem.

[więcej]
22.08.2020

Kontrolujesz własne decyzje? O pułapkach, które funduje nam mózg

Mózg wpada w wiele różnych pułapek, z których nie zdajemy sobie sprawy. A one mają wpływ na...

[więcej]
04.08.2020

BIM Koordynator – pierwsza linia obrony

2020 będziemy pamiętać jako rok Covid-19. Ale zapamiętamy go również jako rok gwałtownej rewolucji...

[więcej]
30.07.2020

Inne podejście do sukcesji

Wiadomo, że słowo 'sukces' kojarzy się pozytywnie. A co się stanie, kiedy dodamy do niego dwie...

[więcej]
29.06.2020

Are you ready to go online? Jak przygotować handlowców do transformacji sprzedaży

O transformacji sprzedaży do online mówiono od kilku dobrych lat, ale była to raczej aspiracja,...

[więcej]
15.06.2020

Projekt ekstremalny od środka – the good, the bad and the ugly

Niezwykłe czasy rodzą niezwykłe historie. Przedstawiam anatomię z projektu, który okazał się być...

[więcej]
01.06.2020

Jak motywować w nieprzewidywalnych czasach

Menadżerowie wciąż poszukują skutecznych sposobów motywowania swoich pracowników. A jeśli w tzw....

[więcej]
27.04.2020

O co tyle krzyku z odpornością psychiczną?

Wyobraź sobie, że jesteś wysoko w górach. Pogoda może zmienić się w każdej chwili. Czasem świeci...

[więcej]
06.04.2020

Ty kontra stres – o mądrej rozgrywce i przygotowaniu na nowe

Pamiętam, jak w 2008 roku pisałem artykuły o zarządzaniu stresem w obliczu kryzysu ekonomicznego,...

[więcej]
30.03.2020

Rozwój w czasach zarazy

Rozwój znajduje się w ćwiartce matrycy Eisenhowera: WAŻNE/NIEPILNE – tak pokazują moje...

[więcej]
23.03.2020

Liderze - doładuj pozytywne emocje

O różnicach pomiędzy byciem menadżerem a liderem powiedziano już bardzo dużo. Aktualna sytuacja to...

[więcej]
13.03.2020

Jak oswoić niepewność – redukuj swój lęk

Kto z nas lubi się bać? Nie chcemy lęku. Unikamy go na różne sposoby (mniej i bardziej zdrowe)....

[więcej]
13.03.2020

Praca zdalna – kluczowe kwestie prawne

W związku z przyspieszonym transferem do pracy zdalnej, stykamy się z pytaniami ze strony działów...

[więcej]
03.03.2020

Jak cię widzą, tak ci płacą – o znaczeniu ubioru w biznesie

Mówi się, że nie powinniśmy oceniać książki po okładce. A i tak często to robimy - wydajemy opinię...

[więcej]
24.02.2020

Zwinność wodospadu, czyli agile mindset

Turkusowe zarządzanie, samoorganizujące się zespoły, zwinność organizacji. Znamy to, prawda? Te i...

[więcej]
29.01.2020

Project management z perspektywy czasu – jak było i jak będzie

Kiedy poprosiliśmy ministra gospodarki o honorowy patronat nad konferencją Project Management,...

[więcej]
16.12.2019

Samoorganizujący się zespół? Tak, ale po sFRISowaniu

Typowa sytuacja: dołączyłeś do projektu Agile i wiesz, że macie stać się zespołem...

[więcej]
04.12.2019

Goodness is good for business – kilka słów o programach wellbeing

Weekend trwa jeszcze w najlepsze, a Ty myślisz tylko o tym, że następnego dnia musisz iść do pracy....

[więcej]
15.11.2019

Rozwój po nowemu – WOW w procesach rozwojowych

Zmiana pokoleniowa w firmach, wszechobecna technologia i rzeczywistość VUCA kształtują nowe...

[więcej]
28.10.2019

Taki mamy klimat – globalne ocieplenie a przyszłość zarządzania projektami

Nie lubimy zmian. Byłoby świetnie, gdyby sprawy mogły podążać ustalonymi od dekad ścieżkami, gdzie...

[więcej]
08.10.2019

Uważny, obecny i skuteczny, czyli mindfulness lidera

Nie masz chwili wytchnienia. Nadmiar obowiązków, presja, pośpiech, konflikty, zmiany, oczekiwania,...

[więcej]
17.09.2019

Digitalne docenianie – spróbuj, co ci szkodzi

Słowa mają siłę. Szczególnie te, które wyrażają docenienie. Ale jak ich używać, gdy zwykłe...

[więcej]
26.08.2019

Wdrożenie BIM to droga do sukcesu - o ile nie idziesz na skróty

W branży budowlanej, jednej z branż sektora bądź co bądź usługowego, sukces opisany jest w bardzo...

[więcej]
06.08.2019

Program rozwojowy od kuchni – doprawiony 70:20:10

Zainspirowała mnie ostatnio międzynarodowa firma dostarczająca produkty żywnościowe bezpośrednio do...

[więcej]
29.07.2019

Czy opłaca się inwestować w personal branding kadry menadżerskiej?

Czy inwestując w markę osobistą menadżera, nie pomagamy mu w gładkim przejściu do konkurencji?...

[więcej]
08.07.2019

Wódz z nerwami na wodzy

Jaka jest wspólna cecha menadżerów? Poza tym, że kierują ludźmi w organizacjach, zdecydowana...

[więcej]
27.05.2019

Załatwiony w białych rękawiczkach

Menadżerze, markę osobistą buduj wtedy, kiedy masz pracę.

[więcej]
15.05.2019

BIM - siła kompetentnego zespołu

Ostatni rok to czas niezwykle intensywnego rozwoju BIM (Building Information Modeling) w Polsce....

[więcej]
08.04.2019

Głodni doceniania, czyli słów kilka o roli docenienia w miejscu pracy

Paradoks dzisiejszych czasów: mnożą się programy uznaniowe i benefitowe dla pracowników, a poziom...

[więcej]
26.03.2019

Złoto ukryte u konstruktorów, czyli Design For Assembly (DFA)

Realia pracy konstruktorów zwykle wyglądają tak, że menadżerowie oczekują od nich sporego tempa. Bo...

[więcej]
04.03.2019

Jak, a nie co – kiedy proces jest ważniejszy niż cel

Ludzie odnoszący sukcesy i ich nieodnoszący mają takie same cele.

[więcej]
18.02.2019

Business acumen, czyli czy leci z nami pilot

Poprawa EBITDA o 2,5% jest jednym z celów strategicznych pewnej firmy. Brzmi sensownie. Ale czy...

[więcej]
21.01.2019

Menadżerze, chcesz „uczynić” ludzi odpowiedzialnymi?

Jednym z wyzwań, o których najczęściej mówią liderzy, jest brak odpowiedzialności w ich...

[więcej]
09.01.2019

Storywatching w działaniach HR

W grudniu „Forbes” opublikował listę najlepiej zarabiających Youtuberów. Na jej szczycie znalazł...

[więcej]
17.12.2018

Trendy rozwojowe 2018/2019 – czym bije serce rozwoju?

I znów znienacka dopadł nas koniec roku! Myślę, że nie tylko mnie zatrważa, jak czas po prostu...

[więcej]
10.12.2018

Innowacyjność w Polsce – jak to naprawdę wygląda?

Innowacyjność w Polsce ma różne oblicza. Dużo w tym kontekście mówi się o start-upach, i słusznie....

[więcej]
05.11.2018

Relacje – cichy zabójca sprzedaży?

Od kilku lat w procesach sprzedażowych kładzie się nacisk na budowanie relacji z klientem. Kierunek...

[więcej]
29.10.2018

Zmiany i nowości w wytycznych i certyfikacji IPMA

Najnowsza wersja „Wytycznych Kompetencji Indywidualnych w Zarządzaniu Projektami, Programami i...

[więcej]
15.10.2018

Planowanie programu rozwojowego – z kim i o czym rozmawiać

Fakt: Programy rozwojowe często nie osiągają założonych rezultatów.

[więcej]