31.08.2015

Zasada uprzywilejowania pracownika

Uprzywilejowanie pracownika dotyczy każdej osoby i wynika z art. 18 kodeksu pracy.

Przywilej to prawo do korzystania ze szczególnych względów lub możliwość uchylenia się od jakiegoś powszechnego obowiązku. Skojarzenie z przywilejami w pracy dotyczy najczęściej takich tematów jak emerytury górnicze czy mundurowe, ochrona dla działaczy związkowych a także gwarancja pracy dla osób w wieku przedemerytalnym. Tak naprawdę uprzywilejowanie dotyczy każdego pracownika - gwarantowane jest przez kodeks pracy.

Na czym polega to w praktyce? Zasada jest dość prosta, każdy pracownik ma prawo wycofać się z oświadczenia, które złożył pracodawcy w dowolnej sprawie. Warunek jest jeden - propozycja, na którą przystał pracownik, musi być dla niego mniej korzystna niż przepisy prawa pracy. W praktyce oznacza to, że wszędzie tam, gdzie kodeks pracy przyznaje pracownikowi jakieś uprawnienie, a pracownik się go zrzeknie, istnieje możliwość, aby się z takiej deklaracji wycofać. Pozwala na to wprost art. 18 kodeksu pracy, który stanowi, że postanowienia umów o pracę oraz innych aktów, na których podstawie powstaje stosunek pracy, nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy. Co więcej, postanowienia tych umów i aktów, mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy, są nieważne; zamiast nich stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy. Całość tego mechanizmu składa się na zasadę uprzywilejowania pracownika i automatyzmu prawnego prawa pracy.

Czy to praktyczny problem, czy tylko abstrakcyjna zasada prawna? Zdecydowanie to pierwsze. Prawu cywilnemu, które ma zastosowanie, gdy wynajmujemy mieszkanie, kupujemy samochód zawieramy umowę o dzieło, towarzyszy zasada swobody umów. Sprowadza się ona do prostej reguły - to, co nie jest wprost zakazane, jest dozwolone. Możemy więc według naszego uznania ustalać wysokość czynszu mieszkania, ustalać liczbę rat, w których zapłacimy za samochód czy też umówić wysokość kar umownych za niezrealizowanie dzieła w terminie.

Wydawałoby się, że ta sama swoboda towarzyszy nam w regulowaniu spraw związanych z pracą. Tak nie jest. Ustawodawca, chroniąc prawa pracownika, przewidział wiele sytuacji, w których zrezygnował z możliwości oddania pracownikowi i pracodawcy swobody ukształtowania zasad współpracy. Stąd konkretność i sztywność wielu przepisów kodeksu pracy. Nie wolno także nakładać na pracownika obowiązków, których nie przewiduje kodeks pracy albo nakładać obowiązków bardziej dolegliwych, dalej idących, niż te kodeksowe.

Jak to wygląda w praktyce? Nie wolno płacić pracownikowi mniej niż wynagrodzenie minimalne, nie można zlecać mu pracy ponad 13 godzin dziennie. Nie można nie stosować zasad BHP. Zgoda pracownika nie ma tu znaczenia, a jeśli nawet ją wyraził, to jest ona nieważna, niewiążąca i nie wywołuje skutków prawnych. Problem może pojawić się też w innym miejscu. Niektóre zapisy umów o pracę mogą być interpretowane jako korzystniejsze dla pracownika niż przepisy prawa pracy. Przykładem może być sytuacja, w której pracownik negocjuje z pracodawcą dłuższy okres wypowiedzenia umowy o pracę, np. 5 miesięczny, niż kodeksowy. Może być to uznane za korzystniejsze dla pracownika niż najdłuższy, gwarantowany przez kodeks - 3 miesięczny okres. Korzystniejszy, bo dający pracownikowi szansę na większą stabilność zawodową i lepsze zabezpieczenie przed ryzykiem bezrobocia. Może się jednak okazać, że pracownik znajdzie lepszą pracę i sam będzie chciał zrezygnować z zatrudnienia u dotychczasowego pracodawcy. Wtedy, mimo że okres wypowiedzenia umowy został wydłużony na jego korzyść i za jego zgodą, pracownik może domagać się skrócenia okresu wypowiedzenia do ustawowego, jako korzystnego w danej chwili. To, co dzisiaj jest dla pracownika korzystniejsze, jutro już nie musi tak być postrzegane.

Zasada uprzywilejowania pracownika jest jednocześnie zasadą korzystności, w której to pracownik, na każdym etapie zatrudnienia, ma możliwość stosowania takich modyfikacji warunków zatrudnienia, które są dla niego lepsze. Powyższe rozważania wynikają w szczególności z dorobku orzeczniczego sądów pracy. W wyroku z dnia 26 marca 2014 r. Sąd Najwyższy orzekł, że: "dopuszczalne jest umowne postanowienie o skróceniu okresu wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przez pracownika. Ważność takiego postanowienia musi zostać oceniona poprzez pryzmat zasady uprzywilejowania pracownika z art. 18 k.p. Korzystność postanowienia umowy powinna być oceniona na chwilę zawarcia umowy, a nie na chwilę dokonania wypowiedzenia. Ocena ta powinna być w miarę możliwości zobiektywizowana. Powinna jednak uwzględniać okoliczności faktyczne każdej sprawy. Nie powinno ulegać wątpliwości, że dokonanie wypowiedzenia przez pracownika z krótszym okresem wypowiedzenia jest dla niego, z reguły, korzystne. W ocenie postanowień umownych konieczne jest również uwzględnienie woli pracownika, który może mieć interes w wyrażeniu zgody na pozornie niekorzystne dlań rozwiązania. Istotne może się więc okazać nawet subiektywne przekonanie o korzystności postanowienia umownego".

W wyroku z dnia 13 marca 2013 r. Sąd Najwyższy orzekł, że: "zwolnienie pracownika z obowiązku świadczenia pracy jest obiektywnie niekorzystne dla pracownika, czego nie zmienia zachowanie prawa do wynagrodzenia. Z tego względu porozumienie pracownika z pracodawcą dopuszczające takie zwolnienie powinno być szczególnie uważnie ocenione w świetle przepisów o wadach oświadczeń woli i pod względem zgodności z zasadą uprzywilejowania pracownika (art. 18 § 1 i 2 k.p.)". Natomiast w wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 8 lipca 2010 r. wskazano, że: "jakiekolwiek postanowienia umowne, wyłączające obowiązek zapłaty przez pracodawcę odszkodowania w przypadku rozwiązania umowy o pracę w określonym trybie, należy uznać za nieważne na podstawie art.101(2) k.p. w związku z art.18 k.p.".

Co to w praktyce oznacza dla pracodawców? Po pierwsze to, że wyobraźnia, która podpowiada czasem w praktyce kadrowej pomysły niestandardowe, powinna przejść przez filtr zgodności z prawem pracy. Dlatego, że zaakceptowane przez pracownika pomysły mogą w sytuacji konfliktowej zostać skutecznie zakwestionowane w oparciu o zasadę uprzywilejowania i automatyzmu prawnego prawa pracy. Po drugie to, że budowanie przepisów korporacyjnych musi uwzględniać realia polskie. Wiele firm funkcjonuje w otoczeniu międzynarodowym i budowanie ich standardów kadrowych polega na prostej implementacji dorobku korporacji. Taka operacja może się nie udać, bo realia krajowe w zakresie prawa pracy najczęściej się różnią. Jest także trzeci powód, nie ma sensu budować rozbudowanego systemu kontroli i kar dla pracowników, np. za naruszanie zakazu konkurencji lub dochowania tajemnicy przedsiębiorstwa, gdy wykraczają one poza ramy kodeksu pracy.

Podpis pracownika w pewnych sytuacjach cofnąć łatwo, opieranie na nim strategii kadrowej spółki może być czasami złudne, szczególnie, gdy do umowy o pracę próbuje się przemycić treści, które z regułami kodeksu pracy pozostają w dość luźnej zgodności.

 

Grzegorz Ilnicki - Trener Grupy ODiTK

 

 

 

10.12.2018

Innowacyjność w Polsce – jak to naprawdę wygląda?

Innowacyjność w Polsce ma różne oblicza. Dużo w tym kontekście mówi się o start-upach, i słusznie....

[więcej]
05.11.2018

Relacje – cichy zabójca sprzedaży?

Od kilku lat w procesach sprzedażowych kładzie się nacisk na budowanie relacji z klientem. Kierunek...

[więcej]
29.10.2018

Zmiany i nowości w wytycznych i certyfikacji IPMA

Najnowsza wersja „Wytycznych Kompetencji Indywidualnych w Zarządzaniu Projektami, Programami i...

[więcej]
15.10.2018

Planowanie programu rozwojowego – z kim i o czym rozmawiać

Fakt: Programy rozwojowe często nie osiągają założonych rezultatów.

[więcej]
01.10.2018

Grywalizacja – let's talk about fun

Super poważny zawodowy świat zmienia oblicze. Domaga się świeżości, lekkości i funu. Millenialsi,...

[więcej]
03.09.2018

Czego menadżer może się nauczyć od psa?

Zespoły mogły się już uczyć od dzikich gęsi. Sprawdzonym trenerem okazał się też koń. Mnie...

[więcej]
20.08.2018

Kto decyduje o wdrożeniu strategii organizacji - duży i mały obrazek

Typowy obrazek z polskich organizacji: zarząd wypracowuje strategię, a następnie zaprasza...

[więcej]
06.08.2018

Zator ogłoszony, czyli BIM w zamówieniach publicznych już w Polsce

Wyobraźmy sobie taką sytuację. Długo oczekiwana inwestycja w centrum miasta. Przebudowa, która...

[więcej]
23.07.2018

Kultura narodowa w biznesowej globalnej wiosce – czy nadal ma znaczenie?

Dlaczego w Arabii Saudyjskiej manekiny sklepowe nie mają głów?

[więcej]
09.07.2018

Związki zawodowe – czy pojawią się w każdej firmie?

Na początku czerwca 2018 r. sejm przyjął ustawę, która zasadniczo zmienia przepisy regulujące...

[więcej]
18.06.2018

Programy rozwojowe i model 70:20:10 – historia z happy endem?

Odnoszę wrażenie, iż wszyscy zgadzamy się, że model 70:20:10 powinien stanowić kręgosłup programów...

[więcej]
21.05.2018

Etyczna sprzedaż w branży ubezpieczeniowej – poszukiwanie jednorożca?

„Czy da się wyżyć w sprzedaży, nie oszukując?” – takim pytaniem zaskoczył mnie kilka dni temu...

[więcej]
07.05.2018

Mentoring – nie zaczynaj od ogona

Nie mogę wyjść z zaskoczenia, gdy w kolejnej organizacji, która uruchamia mentoring, stykam się z...

[więcej]
23.04.2018

BIM Manager – praca szuka człowieka

BIM (Building Information Modeling) - ten skrót od 2 lat jest niesłychanie „modny” w branży...

[więcej]
09.04.2018

To coach or not to coach – coaching menadżerski w ujęciu MAC

Certyfikowani coachowie i związane z tym specjalizacje mnożą się jak grzyby po deszczu. Dostępny...

[więcej]
05.03.2018

Wszystko zaczyna się od empatii – Design Thinking

Irytujesz się, kiedy podczas dyskusji pada stwierdzenie: „Spróbuj wejść w moje buty”? Jeżeli to...

[więcej]
19.02.2018

Nowy rok, nowe cele – strategia a procesy i pracownicy

Początek roku to dla wielu organizacji ogłoszenie nowych kierunków i celów strategicznych będących...

[więcej]
05.02.2018

Sposób na przełom w innowacjach

Co robić, gdy wszystkie nisko wiszące owoce zostały już zebrane? W życiu – wiadomo – zwykle trzeba...

[więcej]
29.01.2018

Microlearning – panaceum na oporny mózg

Kto nie chciałby uczyć się szybciej, łatwiej, efektywniej? Niestety mózg często stawia nam czynny...

[więcej]
15.01.2018

Różnorodność w zespole boli i leczy

Z różnorodnością spotykamy się coraz częściej. Dotyczy ona już nie tylko płci czy pokolenia, ale...

[więcej]
18.12.2017

Co było i co będzie – trendy w HR 2017-2018

Rok 2017 dobiega końca. To czas podsumowań tego, co się udało, co zrobiliśmy, ale też moment, w...

[więcej]
04.12.2017

Building Information Modeling (BIM) – nowy wymiar branży budowlanej

Branża budowlana to stale rosnące wymagania w obszarze tworzenia nowej infrastruktury oraz nowych...

[więcej]
20.11.2017

O systemie antymobbingowym i antydyskryminacyjnym w działaniu - reagowanie i monitorowanie

Efektywny system antydyskryminacyjny i antymobbingowy opiera się na trzech filarach:...

[więcej]
06.11.2017

Etykieta biznesu czyli o kulturze budowania relacji

Co jakiś czas, w różnych sytuacjach, mamy okazję obserwować zachowania osób pełniących ważne...

[więcej]
23.10.2017

Kultura feedbacku - o sile informacji zwrotnej

O sile informacji zwrotnej korygującej dane mi było przekonać się w pewne czerwcowe przedpołudnie...

[więcej]
06.10.2017

TRIZ - fakty i mity

Każdy menadżer staje przed wyzwaniami przez duże „W”, w których nie ma mowy o prostej poprawie...

[więcej]
15.09.2017

Wymagania w projektach zwinnych – działasz Agile czy tylko o tym mówisz

„Działamy teraz Agile” to częsta deklaracja, którą potem szybko i boleśnie weryfikuje codzienność.

[więcej]
04.09.2017

E-learning – pięć filarów sukcesu

Apetyt polskich firm i urzędów na e-learning rośnie. Niestety próby jego wykorzystania często...

[więcej]
20.08.2017

Ewolucja w sprzedaży – przystosuj się albo zgiń

Świat się zmienia. W każdej dowolnie wybranej dziedzinie, wiedza i zasób informacji podwajają się...

[więcej]
31.07.2017

Zdawać czy nie zdawać - certyfikacja project management

Zapytałam Justynę, certyfikowaną Project Manager oraz moją bliską przyjaciółkę, czy wiedza, którą...

[więcej]
17.07.2017

O pracy płytkiej i głębokiej

„Tak to można szatkować kapustę” – powiedziała moja współpracowniczka, gdy w związku ze spóźnieniem...

[więcej]
03.07.2017

HR bez procesów – w tym szaleństwie jest metoda

HR jest zwyczajowo postrzegany jako dział, który „wspiera organizację”, „zaspokaja potrzeby...

[więcej]
26.06.2017

AGILE – zwinny sposób na projekt nie tylko dla IT

Złośliwi mówią, że gdyby na książce kucharskiej napisać Agile, to jej sprzedaż by wzrosła. Fakty są...

[więcej]
05.06.2017

Na co masz apetyt? BUY IN dla inicjatyw HR

Przypomnij sobie ostatnią sytuację, gdy byłeś wilczo głodny. Wszystko, co czujesz, to: chcę jeść!...

[więcej]
22.05.2017

Chwila prawdy dla systemu antymobbingowego i antydyskryminacyjnego

W pewnej organizacji do działu HR wpłynęła anonimowa skarga dotycząca molestowania seksualnego,...

[więcej]
09.05.2017

Wyróżnij się - standardy obsługi klienta z pomysłem

„Dzień dobry, dzień dobry wiewiórki i bobry” – tym zdaniem zostałam powitana na pokładzie samolotu...

[więcej]
03.04.2017

Tech-trendy i symplifikacja, czyli jak rozwijać Millenialsów

Na polskim rynku pracy obecnie funkcjonują dwa główne pokolenia: X oraz Millenialsi (pokolenie Y)....

[więcej]
20.03.2017

Zarządzanie przez cele (MBO) dla menadżera

System zarządzania przez cele, opisany przez Petera Drucker’a w książce: „Praktyka zarządzania”,...

[więcej]
07.03.2017

Uzupełnianie kompetencji w projekcie zwinnym

Nikt nie ma już wątpliwości. Cokolwiek by się nie działo Murphy zadziała. Projekt zaawansowany....

[więcej]
06.02.2017

Sposób na "syndrom szczupaka"

Termin „syndrom szczupaka” pochodzi od eksperymentu przeprowadzonego przez niemieckiego zoologa...

[więcej]