31/08/2015

Zasada uprzywilejowania pracownika

Uprzywilejowanie pracownika dotyczy każdej osoby i wynika z art. 18 kodeksu pracy.

Przywilej to prawo do korzystania ze szczególnych względów lub możliwość uchylenia się od jakiegoś powszechnego obowiązku. Skojarzenie z przywilejami w pracy dotyczy najczęściej takich tematów jak emerytury górnicze czy mundurowe, ochrona dla działaczy związkowych a także gwarancja pracy dla osób w wieku przedemerytalnym. Tak naprawdę uprzywilejowanie dotyczy każdego pracownika - gwarantowane jest przez kodeks pracy.

Na czym polega to w praktyce? Zasada jest dość prosta, każdy pracownik ma prawo wycofać się z oświadczenia, które złożył pracodawcy w dowolnej sprawie. Warunek jest jeden - propozycja, na którą przystał pracownik, musi być dla niego mniej korzystna niż przepisy prawa pracy. W praktyce oznacza to, że wszędzie tam, gdzie kodeks pracy przyznaje pracownikowi jakieś uprawnienie, a pracownik się go zrzeknie, istnieje możliwość, aby się z takiej deklaracji wycofać. Pozwala na to wprost art. 18 kodeksu pracy, który stanowi, że postanowienia umów o pracę oraz innych aktów, na których podstawie powstaje stosunek pracy, nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy. Co więcej, postanowienia tych umów i aktów, mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy, są nieważne; zamiast nich stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy. Całość tego mechanizmu składa się na zasadę uprzywilejowania pracownika i automatyzmu prawnego prawa pracy.

Czy to praktyczny problem, czy tylko abstrakcyjna zasada prawna? Zdecydowanie to pierwsze. Prawu cywilnemu, które ma zastosowanie, gdy wynajmujemy mieszkanie, kupujemy samochód zawieramy umowę o dzieło, towarzyszy zasada swobody umów. Sprowadza się ona do prostej reguły - to, co nie jest wprost zakazane, jest dozwolone. Możemy więc według naszego uznania ustalać wysokość czynszu mieszkania, ustalać liczbę rat, w których zapłacimy za samochód czy też umówić wysokość kar umownych za niezrealizowanie dzieła w terminie.

Wydawałoby się, że ta sama swoboda towarzyszy nam w regulowaniu spraw związanych z pracą. Tak nie jest. Ustawodawca, chroniąc prawa pracownika, przewidział wiele sytuacji, w których zrezygnował z możliwości oddania pracownikowi i pracodawcy swobody ukształtowania zasad współpracy. Stąd konkretność i sztywność wielu przepisów kodeksu pracy. Nie wolno także nakładać na pracownika obowiązków, których nie przewiduje kodeks pracy albo nakładać obowiązków bardziej dolegliwych, dalej idących, niż te kodeksowe.

Jak to wygląda w praktyce? Nie wolno płacić pracownikowi mniej niż wynagrodzenie minimalne, nie można zlecać mu pracy ponad 13 godzin dziennie. Nie można nie stosować zasad BHP. Zgoda pracownika nie ma tu znaczenia, a jeśli nawet ją wyraził, to jest ona nieważna, niewiążąca i nie wywołuje skutków prawnych. Problem może pojawić się też w innym miejscu. Niektóre zapisy umów o pracę mogą być interpretowane jako korzystniejsze dla pracownika niż przepisy prawa pracy. Przykładem może być sytuacja, w której pracownik negocjuje z pracodawcą dłuższy okres wypowiedzenia umowy o pracę, np. 5 miesięczny, niż kodeksowy. Może być to uznane za korzystniejsze dla pracownika niż najdłuższy, gwarantowany przez kodeks - 3 miesięczny okres. Korzystniejszy, bo dający pracownikowi szansę na większą stabilność zawodową i lepsze zabezpieczenie przed ryzykiem bezrobocia. Może się jednak okazać, że pracownik znajdzie lepszą pracę i sam będzie chciał zrezygnować z zatrudnienia u dotychczasowego pracodawcy. Wtedy, mimo że okres wypowiedzenia umowy został wydłużony na jego korzyść i za jego zgodą, pracownik może domagać się skrócenia okresu wypowiedzenia do ustawowego, jako korzystnego w danej chwili. To, co dzisiaj jest dla pracownika korzystniejsze, jutro już nie musi tak być postrzegane.

Zasada uprzywilejowania pracownika jest jednocześnie zasadą korzystności, w której to pracownik, na każdym etapie zatrudnienia, ma możliwość stosowania takich modyfikacji warunków zatrudnienia, które są dla niego lepsze. Powyższe rozważania wynikają w szczególności z dorobku orzeczniczego sądów pracy. W wyroku z dnia 26 marca 2014 r. Sąd Najwyższy orzekł, że: "dopuszczalne jest umowne postanowienie o skróceniu okresu wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przez pracownika. Ważność takiego postanowienia musi zostać oceniona poprzez pryzmat zasady uprzywilejowania pracownika z art. 18 k.p. Korzystność postanowienia umowy powinna być oceniona na chwilę zawarcia umowy, a nie na chwilę dokonania wypowiedzenia. Ocena ta powinna być w miarę możliwości zobiektywizowana. Powinna jednak uwzględniać okoliczności faktyczne każdej sprawy. Nie powinno ulegać wątpliwości, że dokonanie wypowiedzenia przez pracownika z krótszym okresem wypowiedzenia jest dla niego, z reguły, korzystne. W ocenie postanowień umownych konieczne jest również uwzględnienie woli pracownika, który może mieć interes w wyrażeniu zgody na pozornie niekorzystne dlań rozwiązania. Istotne może się więc okazać nawet subiektywne przekonanie o korzystności postanowienia umownego".

W wyroku z dnia 13 marca 2013 r. Sąd Najwyższy orzekł, że: "zwolnienie pracownika z obowiązku świadczenia pracy jest obiektywnie niekorzystne dla pracownika, czego nie zmienia zachowanie prawa do wynagrodzenia. Z tego względu porozumienie pracownika z pracodawcą dopuszczające takie zwolnienie powinno być szczególnie uważnie ocenione w świetle przepisów o wadach oświadczeń woli i pod względem zgodności z zasadą uprzywilejowania pracownika (art. 18 § 1 i 2 k.p.)". Natomiast w wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 8 lipca 2010 r. wskazano, że: "jakiekolwiek postanowienia umowne, wyłączające obowiązek zapłaty przez pracodawcę odszkodowania w przypadku rozwiązania umowy o pracę w określonym trybie, należy uznać za nieważne na podstawie art.101(2) k.p. w związku z art.18 k.p.".

Co to w praktyce oznacza dla pracodawców? Po pierwsze to, że wyobraźnia, która podpowiada czasem w praktyce kadrowej pomysły niestandardowe, powinna przejść przez filtr zgodności z prawem pracy. Dlatego, że zaakceptowane przez pracownika pomysły mogą w sytuacji konfliktowej zostać skutecznie zakwestionowane w oparciu o zasadę uprzywilejowania i automatyzmu prawnego prawa pracy. Po drugie to, że budowanie przepisów korporacyjnych musi uwzględniać realia polskie. Wiele firm funkcjonuje w otoczeniu międzynarodowym i budowanie ich standardów kadrowych polega na prostej implementacji dorobku korporacji. Taka operacja może się nie udać, bo realia krajowe w zakresie prawa pracy najczęściej się różnią. Jest także trzeci powód, nie ma sensu budować rozbudowanego systemu kontroli i kar dla pracowników, np. za naruszanie zakazu konkurencji lub dochowania tajemnicy przedsiębiorstwa, gdy wykraczają one poza ramy kodeksu pracy.

Podpis pracownika w pewnych sytuacjach cofnąć łatwo, opieranie na nim strategii kadrowej spółki może być czasami złudne, szczególnie, gdy do umowy o pracę próbuje się przemycić treści, które z regułami kodeksu pracy pozostają w dość luźnej zgodności.

 

Grzegorz Ilnicki - Trener Grupy ODiTK

 

 

 

Autor artykułu
GRZEGORZ ILNICKI
24/06/2024

Samoświadomość, odwaga i ciągła nauka - czyli leadership po nowemu

„Ciągle jeszcze się uczę” - miał powiedzieć pewnego dnia Michał Anioł. Ten wyjątkowy twórca epoki...

22/04/2024

Kompetencje przyszłości i power skills – czyli jak rozwijać prawdziwych ludzi w świecie sztucznej inteligencji

Na zmianę potrzebnych nam umiejętności/kompetencji wpływa świat, w którym żyjemy. Na jakie future...

15/03/2024

Dobrostan pracowników – jak go wzmacniać?

W dzisiejszym dynamicznym środowisku biznesowym sukces organizacji nie zależy tylko od efektywności...

12/02/2024

Sztuczna inteligencja w produkcji – czego się spodziewać? Co już się dzieje?

Jestem wielkim entuzjastą sztucznej inteligencji (AI). Ogromne wrażenie robi na mnie szybki rozwój...

24/10/2023

Cisza – negocjacyjne złoto

Ostatni kwartał roku to czas wzmożonych negocjacji. Wydajemy budżety, walczymy o budżety, umowy,...

25/09/2023

Przepis na wypalenie zawodowe

Karolina, menadżerka dużego zespołu, jadąc jak co dzień do pracy, tym razem płakała. Zawsze...

30/08/2023

Have fun! – jak czerpać radość z codziennej pracy

Czy wiesz, jak czerpać radość z codziennych czynności i jak zarażać nią nawet największych...

31/07/2023

Poczucie szczęścia u pracowników – droga do budowania odpowiedzialności w zespole

Powiem to wprost – jeżeli chcesz mieć odpowiedzialnych ludzi, musisz zadbać o ich poczucie...

3/07/2023

Data storytelling – jak opowiadać o danych?

Współcześni inżynierowie i menadżerowie to nie tylko osoby zarządzające procesami, projektami czy...

12/06/2023

Talenty i mocne strony - podejście na nowe czasy

W 2018 roku Instytut Gallupa przeprowadził badania, z których wynika, że ludzie mający okazję...

22/05/2023

Jak znaleźć gen innowacji u inżyniera?

Jak odróżnić inżyniera, który będzie żyłą złota dla firmy ze względu na swoje pomysły, od innego,...

5/04/2023

Czy szukanie sensu w pracy ma sens? I co z tym wspólnego ma retencja Talentów.

Pozyskiwanie Talentów z rynku pracy jest nie lada wyzwaniem, ale ich retencja w organizacji jest...

21/03/2023

Menadżer Coachem – czyli jak prowadzić pracownika w świecie BANI

Coaching menadżerski, temat znany od dawna, dziś przeżywa swój renesans. Dlaczego? Bo żyjemy w...

14/02/2023

Nie jestem szefem - po co mi marka osobista w Internecie?

Z marką osobistą jest jak z pogodą - zawsze jakaś jest. Nie każdemu będzie to odpowiadać! Nawet...

31/01/2023

TRIZ w rozwiązywaniu problemów na produkcji – „butelkowe” case study

Prowadząc szkolenia i praktyczne warsztaty z technik rozwiązywania problemów narzędziami TRIZ,...

7/12/2022

Dlaczego nie chcemy mówić o mobbingu?

Eskalujący konflikt, mobbing, dyskryminacja i molestowanie są ukrytą zmorą niejednej organizacji....

21/11/2022

Relaunch zespołu – nowe otwarcie dla efektywności

Choć wiele firm w ostatnich miesiącach podjęło decyzję o częściowym lub pełnym powrocie do biur,...

8/11/2022

Gry, które rozwijają ludzi i integrują zespół!

Wyobraź sobie stację badawczą zlokalizowaną na dnie oceanu. To podwodne laboratorium jest też domem...

17/10/2022

Quiet quitting – wyzwanie dla menedżera

Praca na „pół gwizdka”, „mi to lotto”, „co ubijesz, to ujedziesz”, „jak zarobić, żeby się nie...

19/09/2022

Mądre usprawnienia, które dostarczają wartość biznesową

Przypomnij sobie sytuację, kiedy musiałeś rozwiązać jakiś problem, np. naprawić coś, co się zepsuło.

10/08/2022

Czy wiesz, jak naładować swój osobisty powerbank?

Czy znasz to uczucie, gdy w zasadzie dbasz o siebie, jednak coraz częściej boli Cię głowa,...

4/07/2022

Rozwój menedżerów - trendy vs potrzeby

Jakie działania rozwojowe otrzymali menedżerowie w Twojej organizacji w 2022 roku? Jaki rozwój im...

20/06/2022

Rodzic ze spokojem w pracy – Pozytywna Dyscyplina w praktyce

Głośne dyskusje i słynne słowo „ZARAZ”. Foch i trzaskanie drzwiami. Posiłek, który ciągnie się...

23/05/2022

Jeśli pracownik umie, ale nie chce – jak wzmacniać motywację i zaangażowanie?

Poznaj Roberta. Pracuje w firmie od dłuższego czasu. Świetnie radzi sobie ze wszystkimi, nawet...

17/05/2022

Kiedy pracownik nie umie, ale chce – przywództwo sytuacyjne w świeżej odsłonie

Ewa rozpoczyna pracę na produkcji. Porusza się po firmie i przydzielonych zadaniach jak we mgle....

11/04/2022

Gorące, klimatyczne okazje biznesowe

W biznesie rzadko jakiś trend jest tak jednoznaczny i długoterminowy jak aktualna fala zmian...

14/03/2022

Od inżynierii produktu do inżynierii wartości – Value Engineering

Projektowanie produktów i usług powinno być wyraźnie połączone z potrzebami ich odbiorców. Czy tak...

14/02/2022

Trendy w rozwoju menadżerów

Ostatnie dwa lata zmieniły krajobraz naszych biur i sposób pracy. Model pracy hybrydowej zostanie z...

17/01/2022

Społeczności – organizacyjny potencjał synergii i transferu wiedzy

W nowej rzeczywistości każda organizacja potrzebuje nie tylko przetrwać kryzysowy czas, ale...

13/12/2021

Nie ma dymu bez ognia i zespołu bez zaufania - jak budować bezpieczeństwo psychiczne

„Nie ma zespołu bez zaufania” jak twierdzi Paul Santagata (Head of Industry w Google). Twierdzenie...

22/11/2021

Innowacje w czasie katastrofy klimatycznej

Potrzeba nam dziś rewolucyjnych, dysruptywnych innowacji - tysięcy nakładających się większych i...

4/10/2021

Docenianie - bo żeby docenić…. trzeba cenić

Jak to jest, że 80% badanych Polaków uważa, że warto doceniać, chciałoby być docenianym częściej i...

20/09/2021

Jaką wartość mają wartości w Twojej organizacji?

Jeśli przed pandemią - choć z trzaskiem - dźwigaliśmy braki w kulturze komunikacji czy współpracy w...

7/09/2021

CONTROLLER 5.0 - Controlling Leaders of To(morrow)Day

VUCA Times, globalizacja, Big Data, automatyzacja, robotyzacja, zamiana towarów w usługi, zwinne i...

30/08/2021

Na szerokie wody mnie weź – onboarding w zdalnym wydaniu

Nie zawsze łatwa decyzja o odejściu z poprzedniej firmy, nowe środowisko i zadania, a to wszystko w...

30/07/2021

Klimatyczny wstrząs dla biznesu - „Fit for 55”

Trudno nie dostrzegać symptomów zmian klimatu. Nie tylko zarządzający, ale też pracownicy firm na...

9/07/2021

Trening silnej woli latem (i nie tylko) – to możliwe!

Siła woli to pojęcie, o którym słyszy się stosunkowo często. Zazdrościmy jej tym, którzy ją mają....

21/06/2021

Inspiracja i pragmatyzm – program rozwojowy dla menadżerów w modelu 70:20:10 (case study)

Najbardziej lubię się uczyć na przykładach. Jest w nich dużo inspiracji, ale i lekcji o tym, co...

7/06/2021

Eksperymentowanie - Agile Mindset od kuchni

Zarządzanie w środowisku, w którym nie zachodziły częste zmiany, było relatywnie łatwe. Gdy jest...